Quản trị không gian biển

Ngày 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Sự kiện này đánh dấu một bước chuyển mình chiến lược trong tư duy làm luật, hướng tới việc thay thế phương thức quản lý tài nguyên truyền thống bằng mô hình quản trị không gian biển hiện đại. Đây được xem là chiếc chìa khóa để giải quyết triệt để các điểm nghẽn pháp lý, mở ra dư địa phát triển cho nhiều lĩnh vực kinh tế mũi nhọn và thể chế hóa tầm nhìn về một quốc gia biển mạnh.

Theo đó, dự thảo luật gồm 6 chương và 76 điều, tập trung giải quyết những vướng mắc lớn nhất hiện nay. Trọng tâm của lần sửa đổi này là việc hoàn thiện cơ chế phân bổ không gian biển và chuẩn hóa các quyền tài sản gắn liền với khu vực biển. Cụ thể, các quy định về giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá quyền sử dụng, cũng như cơ chế chuyển nhượng, thế chấp tài sản trên biển sẽ được luật hóa rõ ràng. Dự thảo cũng đề xuất các cơ chế ưu đãi đặc thù như miễn giảm tiền sử dụng biển, ưu tiên tiếp cận hạ tầng, dữ liệu số và phát triển nền tài chính biển xanh.

Thực tế quá trình phát triển kinh tế biển thời gian qua luôn đối mặt với tình trạng xung đột lợi ích gay gắt giữa các ngành. Sự chồng lấn giữa các khu vực khai thác dầu khí, tuyến hàng hải, vùng nuôi trồng thủy sản và dự án điện gió ngoài khơi đòi hỏi một cơ chế điều phối ở tầm quốc gia.

Chỉ đạo tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu cơ quan soạn thảo phải thiết lập cơ chế xử lý chồng lấn với thứ tự ưu tiên minh bạch từ quốc phòng an ninh, an toàn hàng hải, hệ sinh thái nhạy cảm, hạ tầng chiến lược và phát triển kinh tế.

Từ góc độ thực tiễn của doanh nghiệp, việc làm rõ quyền sử dụng khu vực biển chính là điều kiện tiên quyết để khởi động các siêu dự án. Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, những vướng mắc về quy trình giao khu vực biển để khảo sát từng khiến nhiều nhà đầu tư điện gió ngoài khơi chùn bước.

Theo các chuyên gia, khi dự thảo luật đưa ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và pháp lý hóa tài sản gắn liền với khu vực biển, nền tảng thu hút vốn sẽ trở nên vững chắc hơn. Bên cạnh đó, sự minh bạch trong các quy định mới sẽ củng cố niềm tin mạnh mẽ cho dòng vốn trong và ngoài nước.

Đánh giá về dự thảo luật, PGS TS Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch thường trực phụ trách Hội Thủy sản Việt Nam nhận định, việc chuyển từ khai thác đơn thuần sang quản trị không gian biển là một bước tiến mang tính bước ngoặt.

Chuyên gia này nhấn mạnh khai thác tài nguyên đại dương phải đi đôi với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và bảo tồn hệ sinh thái. Việc làm chủ công nghệ đại dương tiên tiến và mở rộng không gian kinh tế ra các vùng biển xa, biển sâu đang trở thành đòi hỏi tất yếu để Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ chiến lược.

Phát triển kinh tế biển mang ý nghĩa sống còn đối với các thế hệ mai sau, đòi hỏi chúng ta phải có trách nhiệm gìn giữ và bảo vệ thiên nhiên ngay từ thời điểm hiện tại.

Song song với bài toán kinh tế, dự thảo luật đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về môi trường. Các cơ chế giám sát rủi ro, cảnh báo sớm, phục hồi hệ sinh thái và xử lý rác thải nhựa đại dương được quy định rất chi tiết...

Khi những điểm nghẽn pháp lý về không gian biển được khơi thông, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào một bệ phóng vững chắc, giúp đất nước khai thác tối đa tiềm năng đại dương và hiện thực hóa khát vọng làm giàu từ biển.