Robot hình người tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một giải pháp quan trọng giúp ASEAN giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành công nghiệp.
Trong bối cảnh khu vực ngày càng trở thành trung tâm sản xuất của thế giới, nhiều chuyên gia cho rằng ASEAN, trong đó có Việt Nam, đang sở hữu những điều kiện thuận lợi để trở thành thị trường triển khai AI vật lý quy mô lớn trong những năm tới.
Trao đổi tại Diễn đàn Nikkei Asia Forum APAC 2026, bà Aimi Komatsu, Giám đốc hãng phát triển robot hình người Agibot Innovation Technology, cho rằng cơ hội lớn nhất hiện nay của robot AI nằm ở lĩnh vực sản xuất.
Theo bà, robot tự động có thể góp phần giải quyết bài toán thiếu lao động tại nhiều nền kinh tế đang bước vào giai đoạn già hóa dân số trong khu vực. Bên cạnh đó, robot AI còn giúp nâng cao hiệu quả trong các hoạt động phân loại hàng hóa, bốc xếp, vận chuyển nguyên vật liệu trong nhà máy và trung tâm logistics.
Trong dài hạn, robot hình người còn có thể đảm nhận các công việc chăm sóc người cao tuổi, lĩnh vực được dự báo sẽ có nhu cầu rất lớn tại nhiều quốc gia châu Á. Tuy nhiên, ứng dụng này vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện về công nghệ cũng như bảo đảm tính an toàn.
Theo bà Komatsu, robot hình người của Agibot đã được triển khai trực tiếp trên các dây chuyền sản xuất. Đầu năm nay, công ty đã xuất xưởng robot thứ 10.000, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quá trình thương mại hóa.
Năm 2025, doanh thu của Agibot đạt 1,05 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 148 triệu USD), trong đó doanh thu từ thị trường quốc tế chiếm khoảng 1/3 tổng doanh thu, cho thấy nhu cầu đối với robot AI đang gia tăng nhanh chóng ngoài Trung Quốc.
Hiện nay, việc đưa AI vào các nhà máy sẽ không chỉ thay thế các công việc lặp đi lặp lại mà còn nâng cao khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống sản xuất khi góp phần giảm bớt các công việc mang tính lặp lại cho người lao động; giúp phát hiện sớm nguy cơ hỏng hóc thiết bị; đồng thời triển khai bảo trì phòng ngừa, giảm thời gian dừng máy và tối ưu chi phí vận hành.
Đây được xem là những yếu tố ngày càng quan trọng khi các doanh nghiệp sản xuất hướng tới mô hình nhà máy thông minh (Smart Factory).
Một trong những lợi thế lớn của ASEAN chính là lực lượng lao động đông đảo trong lĩnh vực sản xuất. Thông qua việc ghi nhận cách con người thực hiện các thao tác trong dây chuyền sản xuất, các doanh nghiệp AI có thể thu thập lượng dữ liệu khổng lồ để huấn luyện robot hình người thực hiện chính xác các nhiệm vụ tương tự.
Dữ liệu hành vi của con người được xem là "nhiên liệu" quan trọng để phát triển thế hệ robot AI có khả năng thao tác linh hoạt và thích ứng với nhiều môi trường làm việc khác nhau.
Bên cạnh robot hình người, AI cũng đang mở rộng nhanh sang các lĩnh vực dịch thuật và giáo dục. Ông Wenchuan Liu, Tổng Giám đốc hãng thiết bị ghi âm và phiên dịch iFlytek, cho biết doanh nghiệp này đang phát triển các giải pháp nhận diện giọng nói và thiết bị AI phục vụ dịch thuật cũng như học tập.
Theo ông, AI có thể tạo ra chương trình học được "cá nhân hóa" cho từng học sinh thay vì áp dụng một mô hình giáo dục giống nhau cho tất cả.
Mặc dù triển vọng rất lớn, các chuyên gia cho rằng AI vật lý vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển. Theo bà Komatsu, ngành này không chỉ cần các chuyên gia nghiên cứu hàng đầu mà còn cần đội ngũ kỹ sư triển khai có khả năng đưa AI vào vận hành thực tế tại doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, các trường đại học cần nhanh chóng cập nhật chương trình đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực AI. Đồng thời, các doanh nghiệp phải chủ động đào tạo lại lực lượng kỹ sư hiện có để thích ứng với quá trình chuyển đổi.
Sự phát triển mạnh của AI kéo theo nhu cầu xây dựng thêm các trung tâm dữ liệu, đồng nghĩa với mức tiêu thụ điện năng ngày càng lớn.
Đông Nam Á có nhiều lợi thế để phát triển các nguồn năng lượng tái tạo nhờ đường bờ biển dài cùng điều kiện khí hậu nhiệt đới, tạo thuận lợi cho điện gió và điện mặt trời.
Bà Komatsu cũng nhấn mạnh rằng ngoài việc mở rộng nguồn năng lượng sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của AI trong tương lai.
Xu hướng phát triển robot AI được đánh giá đặc biệt phù hợp với Việt Nam khi quốc gia này đang nổi lên là một trong những trung tâm sản xuất quan trọng của khu vực.
Theo Báo cáo World Robotics 2024 của Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tự động hóa sản xuất tăng nhanh nhất thế giới.
Năm 2023, Việt Nam lắp đặt khoảng 13.700 robot công nghiệp, đứng đầu ASEAN và xếp thứ bảy toàn cầu về số lượng robot công nghiệp được lắp đặt trong năm. Động lực chính đến từ các ngành điện tử, bán dẫn, ô tô và thiết bị điện, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG, Foxconn, Intel, Lego hay Amkor.
Song song với quá trình tự động hóa, Việt Nam cũng đang thúc đẩy phát triển hạ tầng AI thông qua việc mở rộng các trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán đám mây và hệ sinh thái bán dẫn. Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030, đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và AI của khu vực.
Các doanh nghiệp công nghệ trong nước như FPT, Viettel, VNPT hay CMC cũng đang tăng tốc đầu tư vào AI, dữ liệu lớn (Big Data), điện toán hiệu năng cao (HPC) và hạ tầng phục vụ các mô hình AI thế hệ mới.
Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội từ làn sóng robot AI, Việt Nam vẫn cần giải quyết đồng thời nhiều thách thức về chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tích hợp AI vào sản xuất, bảo đảm nguồn điện ổn định cho các trung tâm dữ liệu và xây dựng khung pháp lý phù hợp đối với AI và robot tự hành.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng thông minh và tự động hóa, việc kết hợp giữa AI, robot hình người và sản xuất công nghệ cao được xem sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng giúp ASEAN, đặc biệt là Việt Nam, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong thập niên tới.
