Tham vọng robot hình người của Trung Quốc

Khi những robot hình người của Trung Quốc dần xuất hiện nhiều hơn, chuyến thăm của Thủ tướng Đức Friedrich Merz tới trụ sở Unitree Robotics tại Hàng Châu cho thấy Trung Quốc đang nỗ lực chuyển dịch cuộc đua AI toàn cầu từ hiệu suất mô hình trên đám mây sang "AI hữu hình" trong nền kinh tế thực.

Lâu nay, thế giới vẫn bàn tán về "AI trên mây", nơi các "ông lớn" Mỹ đang thống trị với nguồn vốn khổng lồ và các siêu máy tính cực mạnh. Nhưng Trung Quốc đang chọn một lối đi riêng mang tên "AI trong thép" khi đưa AI vào các cỗ máy biết cảm nhận, biết đi lại và biết làm việc.

Giống như cách mà xe điện Trung Quốc từng bị coi thường để rồi sau đó chiếm lĩnh thị trường nhờ quy mô sản xuất khổng lồ, robot hình người đang trở thành "đấu trường" mới. Và Trung Quốc đang công nghiệp hóa công nghệ này với một tốc độ đáng kinh ngạc.

Trung Quốc không coi robot hình người là những món đồ chơi xa xỉ. Quốc gia này đặt cược vào chúng như một giải pháp thay thế con người trong những môi trường thiếu nhân công, những công việc độc hại hoặc nhàm chán. Càng làm nhiều, robot càng có thêm dữ liệu thực tế để thông minh hơn.

Như Thủ tướng Lý Cường đã nhấn mạnh trong Báo cáo Công tác Chính phủ tại kỳ họp Lưỡng hội năm 2026, Chính phủ Trung Quốc đã chính thức xếp "trí tuệ hữu hình" vào nhóm ngành ưu tiên hàng đầu, ngang hàng với công nghệ lượng tử hay 6G.

Quan trọng hơn, trí tuệ hữu hình và robot đang được lồng ghép vào kế hoạch dài hạn nhằm tích hợp AI trên khắp các ngành sản xuất và lĩnh vực chiến lược theo Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030).

Cụ thể, 4 đặc điểm nổi bật trong chiến lược này bao gồm xây dựng dữ liệu kịch bản ở quy mô lớn. Theo đó, trí tuệ hữu hình cải thiện thông qua hành động. Robot càng thực hiện nhiều tác vụ trong môi trường thực tế hỗn loạn, mô hình thế hệ tiếp theo càng trở nên ưu việt.

Các chính sách và chương trình chính quyền địa phương tại Trung Quốc đã bắt đầu tài trợ cho các địa điểm đào tạo và thử nghiệm nhằm tạo ra dữ liệu đặc thù theo kịch bản và đẩy nhanh tốc độ triển khai.

Bên cạnh đó là công nghiệp hóa chuỗi linh kiện. Rào cản ngăn cách trong lĩnh vực robot hình người nằm ở chuỗi cung ứng và các công cụ sản xuất giúp biến thiết kế phòng thí nghiệm thành năng lực sản xuất hàng loạt.

Lợi thế của Trung Quốc đến từ các cụm công nghiệp dày đặc, mạng lưới nhà cung cấp sâu rộng và quy mô sản xuất cho phép thử nghiệm nhanh và giảm chi phí. Những thành quả từ chuỗi cung ứng xe điện (động cơ, điện tử công suất, sản xuất chính xác) đang giúp hạ giá thành chế tạo robot thế hệ mới.

Ngoài ra, thiết lập "luật chơi". Vào ngày 3/3, các cơ quan chức năng Trung Quốc đã ban hành hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đầu tiên cho robot hình người và trí tuệ hữu hình, bao gồm các tiêu chuẩn nền tảng, tính toán, linh kiện, tích hợp hệ thống, ứng dụng, an toàn và đạo đức.

Các tiêu chuẩn này không chỉ tạo niềm tin cho người dùng mà còn thống nhất các giao diện, quy trình thử nghiệm và tính mô-đun hóa, giúp giảm chi phí phối hợp và thúc đẩy sự phổ biến của công nghệ.

Cuối cùng là rút ngắn lộ trình học tập. Thông qua chính sách, nguồn vốn và huy động nguồn lực, Trung Quốc đang nén chặt lộ trình phát triển. Sau đó, hệ thống công nghiệp sẽ thực hiện các bước cải tiến dần dần để làm cho phiên bản tiếp theo rẻ hơn, an toàn hơn và tin cậy hơn.

Khác với các phần mềm trên máy tính, robot có "tay chân" và có thể tác động trực tiếp vào thế giới bên ngoài. Điều này dẫn đến một thực tế ai đặt ra được các quy chuẩn về an toàn và cách sử dụng robot, người đó sẽ nắm quyền kiểm soát thị trường.

Hiện nay, cuộc cạnh tranh công nghệ đang có xu hướng chia làm hai khối do Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu. Điều này tạo ra một tình thế khó xử cho các quốc gia khác, đặc biệt là Châu Âu. Các công ty phương Tây có thể tạo ra những mẫu robot hiện đại trong phòng thí nghiệm, nhưng lại gặp khó khăn khi sản xuất hàng loạt với giá cạnh tranh, điều mà Trung Quốc đang làm rất tốt.

Mặc dù vậy, Trung Quốc vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Quốc gia này vẫn đang phải phụ thuộc vào các máy móc chính xác của Nhật Bản, Châu Âu và chip của Nvidia (Mỹ) để vận hành các bộ não robot phức tạp.

Trí tuệ hữu hình nằm ở điểm giao thoa giữa năng suất, chuỗi cung ứng và an ninh. Robot hình người sẽ không thay thế con người ngay lập tức, nhưng chúng sẽ giúp giải quyết những nút thắt trong các xã hội đang già hóa: từ việc kiểm tra nhà xưởng, bốc xếp hàng hóa cho đến logistics chặng cuối.

Lợi thế của Trung Quốc trong sản xuất chi phí thấp giúp họ có vị thế xuất khẩu các giải pháp tự động hóa giá rẻ sang các nền kinh tế đang phát triển, ví dụ như tại Đông Nam Á.

Trong giai đoạn tiếp theo của cuộc đua AI, người chiến thắng không chỉ là người viết ra phần mềm thông minh nhất, mà là người đưa được phần mềm đó vào quy trình sản xuất thực tế. Những "chú robot nhảy múa" chính là lời nhắc nhở rằng Trung Quốc đang xây dựng một nền công nghiệp robot bài bản, giống như cách họ đã từng thành công rực rỡ với xe điện.