Siết kiểm soát chất lượng thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi (Dự thảo) đang được Bộ Y tế xây dựng theo hướng chuyển mạnh sang quản lý rủi ro và tăng cường hậu kiểm. Theo dự kiến, Dự thảo sẽ trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.

Theo ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), sau hơn một thập kỷ thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và Nghị định số 15/2018/NĐ-CP đã bộc lộ một số điểm chưa thống nhất, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi Luật là cần thiết nhằm “gia cố” hệ thống pháp lý, bảo đảm quản lý chặt chẽ hơn đối với chất lượng và an toàn thực phẩm.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh trong Dự thảo là hoàn thiện hệ thống kiểm soát chất lượng thực phẩm xuyên suốt từ khâu sản xuất đến lưu thông, phân phối. Theo đó, Dự thảo đề xuất bổ sung, nâng cao năng lực hệ thống thử nghiệm; hoàn thiện quy trình đánh giá, kết luận sản phẩm đạt hay không đạt chất lượng; đồng thời quy định rõ trách nhiệm và cơ chế thu hồi nhanh, kịp thời đối với các sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Dự thảo cũng đưa ra nhiều điểm mới liên quan đến tổ chức bộ máy và phân công trách nhiệm quản lý nhà nước. Cụ thể, UBND cấp tỉnh sẽ được giao quyền và trách nhiệm tổ chức một cơ quan đầu mối thực hiện công tác an toàn thực phẩm trên địa bàn. Việc phân cấp, phân quyền được thực hiện theo hướng tối đa hóa, bảo đảm địa phương chủ động thực thi đầy đủ trách nhiệm được giao, đồng thời rút ngắn quy trình và thủ tục hành chính.

Đáng chú ý, Dự thảo dự kiến dành riêng một chương để quy định về công tác hậu kiểm. Theo ông Chu Quốc Thịnh, hậu kiểm là nội dung có ý nghĩa then chốt trong quản lý an toàn thực phẩm hiện đại, được nhiều quốc gia áp dụng, trong đó có mô hình của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Hiện nay, các quy định về hậu kiểm đang phân tán ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện. Việc hệ thống hóa thành một chương riêng trong Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho công tác này.

Bên cạnh đó, Dự thảo cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề kiểm soát đầu vào của chuỗi cung ứng thực phẩm, nhất là đối với các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam, với kim ngạch trên 65 tỷ USD, chủ yếu thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Ban soạn thảo đã đưa vào Dự thảo các quy định nhằm gia cố vai trò, trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương trong kiểm soát các yếu tố đầu vào như thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư hóa chất, thức ăn chăn nuôi, phân bón, cũng như các yếu tố trong quá trình sơ chế, chế biến trước khi sản phẩm tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm.

Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm, đây là mô hình quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng. Đồng thời, Cục cũng đang xây dựng các chỉ số để giám sát hiệu quả việc kiểm soát đầu vào trong các lĩnh vực nông nghiệp và công thương, góp phần nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm thực phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Góp ý hoàn thiện Dự thảo, Luật sư Nguyễn Thị Thùy, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng nhận định, Luật An toàn thực phẩm hiện hành vẫn còn nặng về thủ tục trước khi sản phẩm được lưu hành, trong khi cơ chế hậu kiểm chưa đủ mạnh. Do đó, việc sửa luật cần chuyển mạnh sang kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình sản xuất, lưu thông và tiêu thụ sản phẩm.

Theo bà Thùy, điểm quan trọng của Dự thảo sửa đổi là tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và tổ chức đứng tên công bố sản phẩm.

“Nếu quy định rõ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm, đồng thời bổ sung cơ chế truy xuất nguồn gốc bằng mã vạch, mã QR và yêu cầu kiểm nghiệm đầy đủ các chỉ tiêu chất lượng, việc kiểm soát thực phẩm trên thị trường sẽ hiệu quả hơn”, bà Thùy phân tích.

Luật sư này kỳ vọng, việc sửa đổi luật sẽ hoàn thiện hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo hướng đồng bộ, tăng cường hậu kiểm, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả kiểm soát thị trường.

Đồng quan điểm, các chuyên gia cũng cho rằng, việc kiểm soát chất lượng thực phẩm cần được thực hiện xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu sản xuất nguyên liệu, chế biến đến lưu thông trên thị trường. Nếu chỉ tập trung kiểm tra ở khâu cuối cùng khi sản phẩm đã lưu thông sẽ khó kiểm soát triệt để các nguy cơ mất an toàn. Vì vậy, Dự thảo cần thiết kế cơ chế quản lý theo chuỗi, gắn trách nhiệm của từng khâu trong quá trình sản xuất – kinh doanh, đồng thời tăng cường truy xuất nguồn gốc để kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm.