Nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đại biểu Quốc hội cho rằng, việc quá chú trọng cấp phép ban đầu không chỉ gây ách tắc cho doanh nghiệp mà còn tiềm ẩn nguy cơ buông lỏng giám sát trong thực tế.
Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp chiều 11/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Tham gia phiên thảo luận, góp ý xây dựng và hoàn thiện dự thảo, đánh giá cao nỗ lực của ban soạn thảo trong việc cập nhật nhiều vấn đề mới, song từ góc nhìn thực tiễn, tuy nhiên, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh cho rằng, thiết chế luật hiện vẫn chưa thực sự cân đối giữa khâu cấp phép ban đầu (tiền kiểm) và công tác thanh tra, giám sát sau lưu thông (hậu kiểm).
Theo đại biểu, luật hiện dành quá nhiều dung lượng cho phần tiền kiểm, trong khi thực tế chỉ ra rằng, phần lớn các vụ án thực phẩm bẩn, thực phẩm giả bị phát hiện thời gian qua đều có đầy đủ giấy phép, hồ sơ công bố rất hợp thức, thậm chí còn nảy sinh tiêu cực để “chạy” bằng được giấy phép.
“Tiền kiểm dù làm chặt đến đâu thì cốt lõi bảo đảm chất lượng, an toàn vẫn là quá trình hoạt động sau đó doanh nghiệp được giám sát ra sao”, đại biểu nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, bày tỏ lo ngại nếu luật quá thiên về tiền kiểm, đại biểu cho rằng, việc này có thể sẽ tạo áp lực thủ tục khổng lồ, buộc doanh nghiệp phải làm lại toàn bộ hệ thống số đăng ký, hồ sơ công bố, đồng thời cơ quan quản lý cũng đứng trước nguy cơ quá tải.
Cũng theo đại biểu, trái ngược với sự đồ sộ của khâu tiền kiểm, toàn bộ dự thảo luật chỉ có vỏn vẹn một mục (Mục 5) với 2 điều quy định về hậu kiểm. Điều này là chưa tương xứng với yêu cầu bức thiết hiện nay. Nhất là trong bối cảnh thanh tra chuyên ngành đã bãi bỏ, công tác kiểm tra lại bị “trói chân trói tay” bởi các quy định hành chính rườm rà.
Dẫn chứng từ thực tế hoạt động thanh tra, kiểm tra, đại biểu đề nghị luật phải trao quyền, hợp thức hóa và tăng cường tối đa việc kiểm tra đột xuất. Đồng thời kiến nghị, bỏ quy định khống chế tần suất kiểm tra “không quá 1 lần/năm”. Thay vào đó, phải xây dựng cơ chế để doanh nghiệp ý thức rằng họ có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào, từ đó mới tự giác duy trì tiêu chuẩn sản xuất.
Cùng với các nội dung đã nêu, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cũng cảnh báo tình trạng “trắng” biên chế an toàn thực phẩm tại tuyến xã, phường, nơi trực tiếp diễn ra các hành vi vi phạm và đề nghị luật hóa cụ thể thẩm quyền của mô hình “một đầu mối quản lý” để tránh tình trạng “bình mới rượu cũ”.
Cùng chung quan điểm về việc cần giảm bớt áp lực tiền kiểm, góp ý quy định tại Điều 46 dự thảo luật, đặc biệt là tiêu chí bắt buộc đăng ký bản công bố sản phẩm, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp phân tích, theo quy định hiện hành tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nhóm sản phẩm có tác dụng duy trì, tăng cường chức năng cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh... đang thực hiện theo thủ tục tự công bố rất ổn định, thông thoáng. Nay dự thảo luật lại chuyển nhóm này sang diện phải đăng ký bản công bố là một bước đi lùi, đi ngược lại chủ trương cải cách hành chính và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
“Quy định như vậy sẽ dẫn đến việc cơ quan tiếp nhận bị quá tải, thời gian thẩm định, cấp phép kéo dài, làm phát sinh chi phí rất lớn và gây khó khăn cho doanh nghiệp”, đại biểu cảnh báo.
Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo không nên quản lý theo kiểu “cào bằng” mà phải phân loại rạch ròi dựa trên mức độ rủi ro.
Cụ thể, nhóm nguy cơ cao cần siết tiền kiểm (phải đăng ký): Thực phẩm bảo vệ sức khỏe có chứa hoạt chất mới; sản phẩm có công dụng hỗ trợ điều trị bệnh; thực phẩm dinh dưỡng y học dùng theo chỉ định của bác sĩ; sản phẩm chuyên biệt cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và phụ nữ có thai.
Nhóm còn lại (thực phẩm bổ sung, có khuyến cáo sức khỏe thông thường): Tiếp tục cho phép áp dụng cơ chế tự công bố tiêu chuẩn sản phẩm.
