Đánh giá cao các chính sách được cơ quan soạn thảo đề xuất, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, góp ý Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cần tránh để khoảng trống pháp lý.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường thúc đẩy với kỳ vọng tạo ra cú hích thể chế mạnh mẽ, vừa tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, vừa mở không gian phát triển cho mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn trong giai đoạn mới. Lần sửa đổi này được nhìn nhận như bước chuyển tư duy quản lý môi trường từ “kiểm soát” sang “kiến tạo phát triển bền vững”.
Theo đó, dự thảo luật được xây dựng với bố cục gồm 3 Điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 78/171 Điều, bổ sung mới 2 Điều (Điều 72a và Điều 139a).
Về giấy phép môi trường, dự thảo luật cắt giảm mạnh đối tượng phải có giấy phép môi trường theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm”; đơn giản hóa nội dung, hồ sơ cấp phép, kéo dài thời hạn giấy phép môi trường đối với một số đối tượng và phân quyền cấp phép cho địa phương.
Về đăng ký môi trường, chuyển mạnh các đối tượng từ phải thực hiện thẩm định đánh giá tác động môi trường, phải có giấy phép môi trường sang đăng ký môi trường, làm rõ trách nhiệm của chủ dự án, cơ sở sau đăng ký và giao Chính phủ quy định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận.
Về quản lý chất lượng môi trường, đối với bảo vệ môi trường mặt nước, dự thảo luật làm rõ việc sử dụng kết quả đánh giá khả năng chịu tải để xem xét tiếp nhận dự án khi môi trường nước mặt không còn sức chịu tải, giao Chính phủ quy định việc cho phép xả nước thải trực tiếp khi môi trường còn khả năng chịu tải, theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, tạo thuận lợi cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế, phù hợp Kết luận số 17-KL/TW ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị.
Đối với bảo vệ môi trường không khí, dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm, kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp và trách nhiệm của địa phương trong điều tiết phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Đối với bảo vệ môi trường đất, dự thảo phân định rõ phạm vi điều tra, đánh giá chất lượng đất theo pháp luật về đất đai và bảo vệ môi trường. Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với ô nhiễm môi trường trên địa bàn; điều chỉnh thời điểm lập, trình, công bố báo cáo hiện trạng môi trường phù hợp với tiến độ cập nhật số liệu…
Đánh giá cao các chính sách được cơ quan soạn thảo đề xuất, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, góp ý Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cần tránh để khoảng trống pháp lý.
Góp ý hoàn thiện dự thảo, bày tỏ tán thành việc sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, coi đây là cải cách lớn giúp giảm thủ tục cho dự án rủi ro thấp, tuy nhiên, nhằm đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị rà soát sự đồng bộ giữa Điều 28 (tiêu chí phân loại dự án), Điều 30 (đối tượng làm Báo cáo đánh giá tác động môi trường), Điều 39 (đối tượng có giấy phép môi trường) và Điều 49 (đăng ký môi trường).
Bên cạnh đó, liên quan đến việc phân cấp cho UBND cấp tỉnh trong thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường, đánh giá cao nội dung được đề xuất, song Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị làm rõ cơ chế lấy ý kiến địa phương liên quan và trách nhiệm điều phối của Bộ quản lý chuyên ngành đối với các dự án có tác động liên tỉnh, liên vùng, xuyên biên giới.
Đồng quan điểm, góp ý hoàn thiện dự thảo, ghi nhận quy định “Chủ tịch UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm về vấn đề ô nhiễm môi trường xảy ra trên địa bàn thuộc trách nhiệm quản lý” là tích cực và cần thiết nhằm đề cao trách nhiệm của người đứng đầu địa phương, tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho rằng, ô nhiễm môi trường là vấn đề có tính chất liên tỉnh, liên vùng rất cao và vô cùng phức tạp, thường vượt quá phạm vi hành chính của một địa phương đơn lẻ, nên việc xác định trách nhiệm pháp lý phải gắn chặt với thẩm quyền quản lý trực tiếp và kết quả thực hiện nhiệm vụ được phân cấp.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung các tiêu chí, quy định cụ thể để phân định rành mạch trách nhiệm trong hai trường hợp đặc thù: khi xảy ra ô nhiễm môi trường liên tỉnh, ô nhiễm môi trường liên vùng (nguồn phát thải ở tỉnh này nhưng gây hậu quả ở tỉnh khác) và khi ô nhiễm xuất phát từ các dự án do bộ, ngành Trung ương có thẩm quyền phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường không phải do tỉnh phê duyệt.
Xoay quanh nội dung đã nêu, cho ý kiến thẩm tra sơ bộ dự thảo luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cũng cho biết, Thường trực Ủy ban đánh giá cao bước cải cách đột phá cắt giảm đối tượng phải thẩm định đánh giá tác động môi trường, phải có giấy phép môi trường và đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp tỉnh.
Tuy nhiên, đề nghị bổ sung cơ chế giám sát từ Trung ương, biện pháp quản lý thay thế để tránh buông lỏng quản lý; quy định rõ cơ chế cá thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra sự cố môi trường. Đồng thời, cần rà soát quy định về trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền địa phương khi không thực hiện đúng nhiệm vụ bảo vệ môi trường, tránh quy định trách nhiệm quá rộng, bảo đảm tính công bằng và cá nhân hóa trách nhiệm thực chất.
