Sửa Luật Đấu thầu: Cần rõ tiêu chí áp dụng hình thức chỉ định thầu

Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) được xây dựng gồm 8 Chương và 60 Điều, sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu hiện hành, tập trung vào 4 nhóm vấn đề chính, bao gồm:

Thứ nhất, các quy định bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của pháp luật về đấu thầu.

Thứ hai, các quy định nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu.

Thứ ba, các quy định nhằm đơn giản hoá thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động đấu thầu.

Thứ tư, tập trung nâng cao hiệu lực quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát trong hoạt động đấu thầu; làm rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu và tổ chuyên gia.

Đáng chú ý, theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo luật đã đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu (Điều 20) theo hướng lược bỏ một số hình thức lựa chọn nhà thầu có quy trình thực hiện tương đồng để tích hợp vào một hình thức (như bỏ hình thức chào hàng cạnh tranh để tích hợp vào hình thức đấu thầu rộng rãi; bỏ hình thức mua sắm trực tiếp để tích hợp vào hình thức chỉ định thầu).

Tiếp tục quy định tiêu chí cơ bản áp dụng hình thức chỉ định thầu, mở rộng trường hợp áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ; giao Chính phủ quy định thẩm quyền quyết định hạn mức áp dụng chỉ định thầu cho bộ, ngành, địa phương và quy định chi tiết trường hợp chỉ định thầu nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và đặc thù của từng lĩnh vực.

Để tránh các ngoại lệ làm suy giảm nguyên tắc cạnh tranh, góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, cần làm rõ tiêu chí áp dụng hình thức chỉ định thầu.

Tham gia góp ý tại Hội nghị lấy ý kiến góp ý Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính; Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) và Luật Đấu thầu (sửa đổi), dự kiến trình xin ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI do Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh tổ chức mới đây, góp ý Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), Luật sư Đinh Thái Hoàng, Đoàn Luật sư tỉnh Tây Ninh đề nghị thu hẹp và làm rõ căn cứ áp dụng chỉ định thầu, tránh để các ngoại lệ làm suy giảm nguyên tắc cạnh tranh.

Theo Luật sư Đinh Thái Hoàng, các tiêu chí như “tiến độ, chất lượng, hiệu quả” là mục tiêu chung của hầu hết gói thầu, chưa đủ để trở thành căn cứ pháp lý đặc thù cho việc chỉ định thầu.

Luật sư cũng đề nghị, không giao quá rộng cho Chính phủ thẩm quyền tạo thêm hình thức lựa chọn nhà thầu mới bằng văn bản dưới luật; đồng thời cần có “vùng an toàn pháp lý” cho chủ đầu tư khi pháp luật cho phép nhiều hình thức lựa chọn, nhưng phải đi kèm nghĩa vụ giải trình và lưu hồ sơ về căn cứ lựa chọn. Đối với sửa đổi hợp đồng, cần bảo đảm không làm thay đổi bản chất gói thầu và các điều kiện cạnh tranh cơ bản đã hình thành kết quả lựa chọn nhà thầu.

Liên quan đến nội dung này, tại Phiên họp toàn thể lần thứ 6 của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội để thẩm tra Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) ngày 03/10 vừa qua, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Trường Giang cũng đề nghị, cơ quan soạn thảo làm rõ lý do bỏ Điều 6 của luật hiện hành đã quy định rất đầy đủ về bảo đảm cạnh tranh trong đấu thầu, để thu hẹp lại tại khoản 2 Điều 5 của dự thảo luật khi chỉ quy định “Bảo đảm cạnh tranh và công bằng khi áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư có từ hai nhà thầu, nhà đầu tư trở lên được tham dự thầu”, bởi đây là một quy định quan trọng.

Nhấn mạnh nút thắt về chỉ định thầu (khoản 6 Điều 20 dự thảo) mở rộng quá nhiều trường hợp chỉ định thầu, áp dụng nguyên tắc “theo quy định của pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lo ngại, nếu trong luật quy định không chỉ định thầu, nhưng đến thông tư của các Bộ ban hành lại cho rằng chỉ định thầu là không sai sẽ gây khó khăn và bất hợp lý.

Do vậy, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, nếu thấy cần thiết phải chỉ định thầu thì phải quy định ngay trong luật, hoặc theo quy định của luật chuyên ngành.

Kết luận tại phiên họp, về nội dung đã nêu, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng yêu cầu tiếp tục rà soát việc chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn không qua đấu thầu.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, phải có nguyên tắc, mức độ và khung thang kiểm soát rõ ràng; tránh việc quản quá chặt làm không tiến hành được công việc, nhưng cũng tuyệt đối không được “mở bung” làm mất đi ý nghĩa của Luật Đấu thầu, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn tài chính và tài sản công.