Với nhiều cơ chế, chính sách đột phá được luật hóa, việc sửa đổi Luật Thủ đô kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài của Hà Nội.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng gồm 9 Chương, 36 Điều trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất không chỉ dừng ở định hướng mà đã được cụ thể hóa bằng nhiều cơ chế mạnh mẽ, tạo không gian pháp lý đột phá cho đổi mới, sáng tạo, bám sát tinh thần Nghị quyết 02-NQ/TW năm 2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này là cho phép Hà Nội ban hành cơ chế, chính sách đặc thù để huy động nguồn lực phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; ưu tiên vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn; từng bước hạn chế phương tiện cá nhân, giảm ùn tắc và phát thải; đồng thời thúc đẩy logistics, tăng cường liên kết vùng và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý đô thị.
Đáng chú ý, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) được xác định là hướng đi chiến lược. Theo đó, giao thông công cộng phát triển đến đâu, đô thị mở rộng đến đó, qua đó khai thác hiệu quả giá trị gia tăng của đất đai quanh các tuyến metro, nhà ga - Đây được xem là nguồn lực quan trọng để tái đầu tư cho hạ tầng, giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước.
Không chỉ dừng ở lĩnh vực giao thông, Dự thảo Luật (sửa đổi) còn mở ra cơ chế để Hà Nội tháo gỡ điểm nghẽn về môi trường. Dự thảo bám sát định hướng chuyển đổi sang giao thông công cộng khối lượng lớn, từng bước hạn chế phương tiện cá nhân; đồng thời quy định các chính sách hỗ trợ di dời cơ sở gây ô nhiễm, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh.
Ngoài ra, để giải quyết việc có nhiều quy hoạch kéo dài nhưng không triển khai được dự án, trong khi nhu cầu điều chỉnh lại mất nhiều thời gian, dẫn đến lãng phí nguồn lực, Dự thảo Luật (sửa đổi) đã trao thẩm quyền chủ động cho Hà Nội phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch và chủ động trong việc di dời các cơ sở không phù hợp sẽ giúp tiết kiệm nguồn lực, kịp thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội…
Với nhiều cơ chế, chính sách đột phá được luật hóa, việc sửa đổi Luật Thủ đô kỳ vọng tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài của Hà Nội.
Nhìn nhận về Dự thảo Luật (sửa đổi), đại biểu Trần Việt Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội cho rằng, cơ chế mới giúp Hà Nội chủ động hơn trong điều chỉnh quy hoạch, tăng tính linh hoạt và gắn trách nhiệm trực tiếp với chính quyền địa phương.
Trong khi đó, theo đại biểu Nguyễn Minh Tâm, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, việc trao quyền như đề xuất tại Dự thảo Luật (sửa đổi) giúp hình thành không gian thể chế đủ rộng để Hà Nội tự quyết, tự làm và tự chịu trách nhiệm, qua đó, đơn giản hóa thủ tục và giải quyết nhanh các vướng mắc trong quá trình phát triển.
Quan tâm đến một điểm mới khác mang tính đột phá, là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đánh giá, đây là cách tiếp cận phù hợp, vừa khuyến khích sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn pháp lý và kiểm soát rủi ro.
Đồng quan điểm, không ít ý kiến cũng cho rằng, các quy định về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đã tạo hành lang pháp lý đặc thù, giúp Hà Nội có điều kiện trở thành trung tâm dẫn dắt phát triển kinh tế tri thức của cả nước.
Ngoài phân quyền và đổi mới sáng tạo, Dự thảo Luật còn nhấn mạnh cơ chế liên kết vùng và phát triển không gian kinh tế mở. Nhìn nhận về nội dung đã nêu, đại biểu Leo Thị Lịch, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh bày tỏ, Dự thảo đã chuyển từ tư duy “địa giới hành chính” sang “không gian kinh tế”, xác định rõ vai trò trung tâm lan tỏa của Hà Nội. Cơ chế này cho phép Thủ đô phối hợp liên vùng về quy hoạch, hạ tầng, môi trường và chia sẻ nguồn lực đầu tư, qua đó tạo động lực phát triển đồng bộ giữa Hà Nội và các địa phương lân cận.
Cùng chung quan điểm, cho ý kiến tại các phiên họp Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, đa số các ý kiến đều cho hay, điểm cốt lõi của Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là thiết lập hệ thống cơ chế đặc thù đủ mạnh, đủ mở và đủ linh hoạt để Hà Nội phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới. Từ phân quyền, tự chủ quy hoạch, cơ chế thử nghiệm đến liên kết vùng và chính sách đầu tư, tất cả đều hướng tới mục tiêu chung: Trao quyền thực chất để Thủ đô phát triển tương xứng vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước.
Được biết, theo Chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, tại đợt họp thứ 2 này, Quốc hội sẽ chính thức xem xét, biểu quyết thông qua Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi).
