Quy mô vốn đầu tư công năm 2026 được giao ở mức cao nhất từ trước tới nay, nhưng tiến độ giải ngân trong những tháng đầu năm vẫn thấp hơn kỳ vọng.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030, yêu cầu đặt ra không còn chỉ là giải ngân nhanh, mà là thay đổi tư duy đầu tư công theo hướng kiến tạo phát triển và dẫn dắt nguồn lực xã hội.
Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1.013.443,4 tỷ đồng. Theo quy định của Luật Đầu tư công, số vốn kế hoạch năm 2025 được kéo dài sang năm 2026 là 55.289,6 tỷ đồng.
Tuy nhiên, tính đến hết ngày 7/5/2026, cả nước mới giải ngân khoảng 153.912 tỷ đồng, tương đương 15,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Đáng chú ý, vẫn còn 27 bộ, cơ quan Trung ương và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung cả nước; trong đó nhiều đơn vị gần như chưa giải ngân.
Năm 2026 không chỉ là năm đầu tiên triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, mà còn được kỳ vọng tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm tới. Trong bối cảnh nhiều động lực truyền thống như xuất khẩu hay tiêu dùng vẫn chịu tác động từ kinh tế thế giới, đầu tư công tiếp tục được xác định là “đầu kéo” quan trọng của nền kinh tế.
Dù vậy, thực tế triển khai cho thấy hàng loạt “điểm nghẽn” cũ vẫn chưa được tháo gỡ triệt để.
Theo ông Trần Quốc Phương - Thứ trưởng Bộ Tài chính, quá trình thực hiện đầu tư công hiện chịu tác động của nhiều quy định pháp luật, đặc biệt ở các khâu liên quan tới đất đai, giải phóng mặt bằng, thẩm định dự án và điều chỉnh tổng mức đầu tư.
Nhiều bộ, ngành, địa phương phản ánh quy trình xác định giá đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư còn kéo dài. Quy định chuyển mục đích sử dụng đất còn phức tạp; thủ tục thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế kỹ thuật và dự toán vẫn nhiều bước, có sự chồng chéo giữa các cơ quan.
Ngoài các vướng mắc về thể chế, áp lực còn đến từ thực tiễn thi công. Giá nguyên vật liệu xây dựng tăng, chi phí vận chuyển cao, trong khi nguồn cung vật liệu tại nhiều địa phương chưa đáp ứng nhu cầu khiến không ít dự án chậm tiến độ. Đặc biệt, công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là “nút thắt” lớn khi việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường và tạo đồng thuận với người dân còn mất nhiều thời gian.
Điều này khiến bài toán giải ngân không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà trở thành thước đo năng lực điều hành và tổ chức thực thi của từng địa phương, từng chủ đầu tư.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030, nhiều ý kiến cho rằng tư duy đầu tư công cần thay đổi theo hướng “kiến tạo phát triển”, thay vì thiên về quản lý thủ tục như trước đây.
Theo đó, đầu tư công không chỉ đóng vai trò kích cầu ngắn hạn mà còn phải trở thành công cụ dẫn dắt đầu tư tư nhân, mở ra không gian phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.
PGS.TS Phạm Văn Hùng, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, để định hướng đầu tư công hiệu quả, cần xây dựng hệ thống tiêu chí lựa chọn dự án rõ ràng, nhất quán và có thể lượng hóa. Đầu tư công không nên dàn trải mà cần tập trung vào các lĩnh vực có khả năng kích thích cầu liên ngành, tạo chuỗi liên kết đầu vào - đầu ra với khu vực tư nhân, qua đó khuếch đại tác động lên tổng cầu và tăng trưởng.
Theo ông Hùng, việc phân bổ vốn đầu tư công cần chuyển từ cơ chế “xin - cho” hoặc cào bằng sang cách tiếp cận dựa trên hiệu quả kinh tế - xã hội. Đặc biệt, lựa chọn dự án cần tính đến khả năng đóng góp vào tăng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), tạo hiệu ứng lan tỏa với khu vực tư nhân và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn.
Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống giám sát đầu tư công minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, công khai thông tin dự án. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn mà còn kịp thời phát hiện, điều chỉnh các dự án kém hiệu quả, hạn chế lãng phí và thất thoát.
Ông Hùng cũng cho rằng cần thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá độc lập đối với toàn bộ quá trình từ phân bổ vốn, triển khai đầu tư đến vận hành dự án. Với các công trình trọng điểm quốc gia, cần có cơ chế đặc thù nhằm rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ từ khâu chuẩn bị đầu tư tới tổ chức thực hiện.
“Đầu tư công cần được đánh giá bằng hiệu quả tạo ra cho tăng trưởng, việc làm và năng suất nền kinh tế, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân hay các chỉ tiêu tài khóa”, PGS.TS Phạm Văn Hùng nhấn mạnh.
Ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ đã liên tục ban hành công điện, tổ chức các hội nghị chuyên đề và tăng cường kiểm tra hiện trường nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.
Tại hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì cuối tháng 4 vừa qua, người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh: cùng một cơ chế, chính sách nhưng kết quả giải ngân giữa các địa phương rất khác nhau. Điều đó cho thấy vai trò của người đứng đầu mang tính quyết định đối với tiến độ thực hiện.
Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải coi giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm; tập trung xử lý ngay các “điểm nghẽn” liên quan đến thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng và trách nhiệm thực thi.
Ngay sau chỉ đạo này, không khí triển khai tại nhiều địa phương đã có những chuyển động rõ rệt, lan tới từng công trường, từng gói thầu và từng cuộc họp kiểm điểm tiến độ.
Hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm, tiến độ thi công được đẩy lên rõ rệt. Nhà thầu tăng ca, tăng kíp, bổ sung máy móc và nhân lực để tranh thủ thời gian thi công trong mùa cao điểm.
Tại Hà Nội, dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô tiếp tục được tăng tốc ở nhiều mũi thi công trọng điểm. Thành phố tổ chức các cuộc họp kiểm điểm tiến độ giải ngân theo tuần, yêu cầu từng chủ đầu tư cam kết tiến độ chi tiết theo từng gói thầu, đồng thời tăng cường kiểm tra trực tiếp tại hiện trường nhằm xử lý ngay các phát sinh.
Ở Hải Phòng - một trong những địa phương có kết quả giải ngân thuộc nhóm khá của cả nước - chính quyền thành phố đã chủ động điều chuyển vốn từ các dự án chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Lãnh đạo thành phố cũng trực tiếp kiểm tra công trường, yêu cầu nhà thầu tăng tốc thi công để bảo đảm tiến độ.
Còn tại Quảng Ninh, các dự án giao thông và hạ tầng đô thị trọng điểm cũng được thúc tiến độ ngay từ đầu quý II. Song song với việc đẩy nhanh thi công, địa phương này tập trung rà soát từng dự án để xử lý dứt điểm các thủ tục kéo dài, tránh tình trạng dồn áp lực giải ngân vào cuối năm.
Không chỉ dừng lại ở việc tăng tốc thi công, nhiều địa phương đang chuyển sang cách tiếp cận quyết liệt hơn với “kỷ luật giải ngân”. Tinh thần chung là không để vốn “nằm trên giấy”, không để dự án chậm tiến độ vì tâm lý né tránh trách nhiệm hoặc chờ đợi thủ tục kéo dài.
Với quy mô vốn đầu tư công vượt 1 triệu tỷ đồng, áp lực giải ngân năm 2026 giờ đây không còn nằm trên giấy. Nó hiện diện ở từng cuộc họp giao ban, từng công trường và từng hạng mục thi công. Khi quỹ thời gian ngày càng thu hẹp, bài toán đặt ra không chỉ là giải ngân bao nhiêu, mà là giải ngân bằng cách nào để vừa bảo đảm tiến độ, vừa tạo hiệu quả tăng trưởng thực chất cho nền kinh tế.
