Trung Quốc mở thêm kênh giao dịch nhân dân tệ ở thị trường nước ngoài, trong khi CIPS và thanh toán song song có thể tác động dòng chảy USD trong giao dịch quốc tế.
Tại Diễn đàn Lujiazui 2026 ở Thượng Hải ngày 17/6, Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) Pan Gongsheng công bố một loạt biện pháp nhằm mở rộng vai trò quốc tế của nhân dân tệ. Trọng tâm là thí điểm giao dịch ngoại hối bằng nhân dân tệ tại Khu thương mại tự do Thượng Hải thông qua Hệ thống Giao dịch Ngoại hối Trung Quốc (CFETS).
Đây là bước đi đáng chú ý trong nỗ lực xây dựng Thượng Hải thành trung tâm phân bổ tài sản và quản trị rủi ro bằng nhân dân tệ. Cùng lúc, một dòng thanh toán bằng nhân dân tệ khác cũng đang tăng tốc. Iran, Nga và một số quốc gia cũng đang xử lý giao dịch thương mại qua hạ tầng tài chính do Trung Quốc phát triển, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào hệ thống thanh toán bằng USD.
Theo các thông tin được công bố, PBoC sẽ thí điểm giao dịch ngoại hối bằng nhân dân tệ tại Khu thương mại tự do Thượng Hải. Sáu ngân hàng được phép tham gia gồm Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC), Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc, Ngân hàng Trung Quốc, Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc, Ngân hàng Giao thông và China CITIC Bank.
Các giao dịch được thực hiện qua CFETS - hạ tầng giao dịch ngoại hối liên ngân hàng của Trung Quốc. Mục tiêu là tăng kết nối giữa thị trường thanh toán bằng nhân dân tệ ở trong nước và nước ngoài, đồng thời hỗ trợ Thượng Hải phát triển vai trò trung tâm quản trị rủi ro bằng đồng tiền này.
Gói biện pháp của PBoC không dừng ở giao dịch ngoại hối. Cơ quan này cho biết sẽ thiết lập công cụ FIMA RMB Repo, cho phép ngân hàng trung ương nước ngoài, cơ quan tiền tệ, tổ chức tài chính quốc tế và quỹ tài sản quốc gia vay nhân dân tệ thông qua giao dịch repo, với tài sản bảo đảm là trái phiếu chính phủ Trung Quốc và các tài sản chất lượng cao khác.
PBoC cũng dự kiến mở rộng bộ công cụ nghiệp vụ thị trường mở, bổ sung reverse repo qua đêm khi phù hợp, đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tài chính phi ngân hàng trong một số tình huống nhất định.
Một điểm đáng chú ý khác là kế hoạch phát triển tài chính quốc tế tại Thượng Hải. Theo PBoC, kế hoạch này bao gồm phát hành trái phiếu quốc tế trong khu thương mại tự do, tài trợ thương mại quốc tế và trung tâm ngân quỹ quốc tế. Đây là những cấu phần cần thiết nếu Trung Quốc muốn mở rộng sử dụng nhân dân tệ ra bên ngoài, nhưng vẫn giữ mức kiểm soát nhất định đối với dòng vốn.
Cùng thời điểm, giới chức Trung Quốc cho biết ủng hộ Hong Kong triển khai hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 5 năm bằng nhân dân tệ. Công cụ này dự kiến giúp nhà đầu tư nước ngoài phòng ngừa rủi ro lãi suất khi nắm giữ tài sản nhân dân tệ, đồng thời củng cố vai trò của Hong Kong như trung tâm giao dịch quốc tế bằng nhân dân tệ lớn nhất thế giới.
Bên cạnh mở cửa tài chính, phát biểu của ông Pan còn cho thấy một điều chỉnh trong cách Trung Quốc nhìn nhận tăng trưởng tín dụng. Ông nói việc duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng như các giai đoạn trước là “khó và không cần thiết”, trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc đang chuyển dịch từ mô hình phụ thuộc nhiều vào bất động sản và đầu tư sang công nghệ, đổi mới và tài trợ qua thị trường vốn.
Cách tiếp cận này cho thấy Bắc Kinh muốn mở rộng vai trò quốc tế của nhân dân tệ, nhưng vẫn ưu tiên ổn định tài chính. Trung Quốc đang mở thêm cửa cho dòng tài chính bằng nhân dân tệ, song chưa có dấu hiệu sẽ từ bỏ kiểm soát vốn và tỷ giá có quản lý.
Trong khi kênh chính thức được mở rộng tại Thượng Hải và Hong Kong, Wall Street Journal cũng chỉ ra một thực tế khác: nhân dân tệ ngày càng được sử dụng trong các giao dịch quốc tế.
Theo WSJ, Iran đã sử dụng hạ tầng tài chính dựa trên nhân dân tệ để duy trì hoạt động bán dầu trong bối cảnh chịu trừng phạt. Một số giao dịch được xử lý qua các ngân hàng, doanh nghiệp trung gian và cơ chế thanh toán không đi qua hệ thống ngân hàng Mỹ, khiến việc giám sát và thực thi trừng phạt trở nên khó khăn hơn.
Một phần đáng chú ý của xu hướng này là Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới của Trung Quốc (CIPS). CIPS được Trung Quốc phát triển từ năm 2015 để xử lý thanh toán xuyên biên giới bằng nhân dân tệ. Dữ liệu thị trường cho thấy quy mô giao dịch qua CIPS đã tăng mạnh trong năm 2026. Theo OCBC, giá trị giao dịch bình quân hàng ngày của CIPS trong tháng 3/2026 đạt khoảng 920,5 tỷ nhân dân tệ; riêng ngày 2/4, giá trị giao dịch đạt 1,22 nghìn tỷ nhân dân tệ.
Tuy nhiên, giới quan sát nhìn chung không cho rằng Trung Quốc đang tìm cách thay thế hoàn toàn USD trong tương lai gần. Để làm điều đó, Bắc Kinh sẽ phải mở tài khoản vốn sâu hơn, chấp nhận tỷ giá linh hoạt hơn và cho phép dòng vốn ra vào tự do hơn. Đây đều là những bước đi có thể làm tăng rủi ro dòng vốn tháo chạy, nhất là trong bối cảnh thị trường bất động sản và triển vọng tăng trưởng trong nước còn chịu sức ép.
Mục tiêu thực tế hơn của Trung Quốc là tạo thêm lựa chọn. Nhân dân tệ không cần thay thế USD để có ý nghĩa chiến lược. Chỉ cần một phần thương mại, tài chính và dự trữ chuyển sang sử dụng nhân dân tệ, Bắc Kinh đã có thêm khả năng giảm tổn hại trước biến động chính sách của Mỹ.
Với Việt Nam, xu hướng này mở ra cơ hội thực tế cho doanh nghiệp có giao thương lớn với Trung Quốc. Đồng nhân dân tệ ngày càng được tự do chuyển đổi trên thị trường quốc tế có thể giúp thanh toán, tài trợ thương mại và phòng ngừa rủi ro tỷ giá thuận lợi hơn, đặc biệt với các doanh nghiệp nhập nguyên liệu, máy móc hoặc bán hàng sang thị trường Trung Quốc. Nếu được sử dụng đúng cách, giao dịch bằng nhân dân tệ có thể giúp giảm chi phí chuyển đổi qua USD và giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động tỷ giá. Điều kiện đi kèm là ngân hàng và doanh nghiệp phải nâng chuẩn tuân thủ, sàng lọc kỹ đối tác, nguồn hàng và tuyến thanh toán.
