Động thái đe dọa áp thuế 100% của Mỹ đối với Canada không chỉ phản ánh căng thẳng song phương, mà còn cho thấy nỗi lo của Washington.
Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố Mỹ sẽ áp mức thuế lên tới 100% đối với hàng hóa Canada nếu quốc gia này tiến tới ký kết một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Động thái này cho thấy căng thẳng thương mại Bắc Mỹ tiếp tục gia tăng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ngày càng gay gắt.
Trong tháng này, Thủ tướng Canada Mark Carney đã có chuyến thăm Trung Quốc nhằm hạ nhiệt quan hệ song phương vốn căng thẳng trong thời gian qua, đồng thời thúc đẩy tiến trình đàm phán thương mại với Bắc Kinh - đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada, chỉ sau Mỹ. Theo thông báo từ phía Ottawa, hai bên đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc tháo gỡ một số rào cản thương mại và giảm thuế quan.
Cụ thể, Trung Quốc đồng ý cắt giảm thuế đối với một số mặt hàng nông sản của Canada, trong khi Canada tăng hạn ngạch nhập khẩu xe điện từ Trung Quốc, áp dụng mức thuế tối huệ quốc 6,1%. Chính phủ Canada nhấn mạnh đây không phải là một hiệp định thương mại tự do toàn diện.
“Canada không theo đuổi một thỏa thuận thương mại tự do với Trung Quốc. Những gì đạt được chỉ là việc giải quyết một số vấn đề thuế quan quan trọng,” ông Dominic LeBlanc, Bộ trưởng phụ trách quan hệ thương mại Canada - Mỹ, cho biết.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Matthew Holmes, Phó Chủ tịch điều hành kiêm Giám đốc chính sách công của Phòng Thương mại Canada, khẳng định các thỏa thuận với Trung Quốc chủ yếu nhằm phục vụ lợi ích của người tiêu dùng và doanh nghiệp trong nước tại cả hai quốc gia, đồng thời không nhằm vào hay gây tác động đến các thị trường thứ ba.
Tuy nhiên, Tổng thống Trump lại đưa ra đánh giá trái ngược. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông cảnh báo Trung Quốc có thể chi phối và làm suy yếu Canada, từ khu vực doanh nghiệp đến cấu trúc xã hội và lối sống, đồng thời cho rằng việc Ottawa xích lại gần Bắc Kinh sẽ kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế và xã hội.
Đáng chú ý, chỉ một tuần trước đó, ông Trump từng bày tỏ quan điểm mềm mỏng hơn. Phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng ngày 16/1, Tổng thống Mỹ cho rằng việc Canada ký kết các thỏa thuận thương mại là “điều nên làm”, đồng thời nhấn mạnh Ottawa nên theo đuổi thỏa thuận với Trung Quốc nếu có thể đạt được.
Sự thay đổi lập trường diễn ra sau bài phát biểu của Thủ tướng Carney tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, trong đó ông kêu gọi các “cường quốc tầm trung” đoàn kết để chống lại các hình thức ép buộc kinh tế từ những siêu cường lớn nhất thế giới. Ngay sau đó, ông Trump rút lại lời mời Canada tham gia “Hội đồng Hòa bình” do ông đề xuất, trước khi phát đi cảnh báo áp thuế ở mức cao kỷ lục.
Về bản chất, lo ngại của Washington phản ánh nỗi sợ ngày càng rõ ràng về khả năng hàng hóa Trung Quốc tìm cách “đi vòng” qua Canada để né thuế khi tiếp cận thị trường Mỹ. Khi Mỹ duy trì và mở rộng các biện pháp thuế quan đối với Trung Quốc, động lực tái định tuyến thương mại là điều khó tránh khỏi, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc theo hướng linh hoạt và phân mảnh hơn.
Với vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống logistics phát triển và quan hệ thương mại sâu rộng với Mỹ trong khuôn khổ USMCA, Canada có nguy cơ trở thành điểm trung chuyển tiềm năng nếu các cơ chế kiểm soát xuất xứ không được siết chặt. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở Ottawa, mà ở sự xung đột giữa hai cách tiếp cận thương mại đối lập: Mỹ coi thuế quan là công cụ bảo vệ và gây sức ép địa chính trị, trong khi Trung Quốc tìm cách duy trì khả năng tiếp cận các thị trường lớn thông qua tái cấu trúc dòng chảy thương mại.
Đối với Washington, cảnh báo về hàng hóa Trung Quốc “đội lốt” Canada cũng tạo cơ sở để biện minh cho việc siết giám sát đối với cả các đối tác thân cận, thậm chí mở rộng phạm vi áp thuế ngoài Trung Quốc. Điều này không chỉ làm gia tăng rủi ro bất ổn trong nội khối Bắc Mỹ, mà còn đặt dấu hỏi về tính bền vững của các hiệp định thương mại khu vực vốn được xây dựng trên nền tảng chuỗi cung ứng tích hợp.
Diễn biến trên cho thấy, trong kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược, thương mại không còn thuần túy là câu chuyện kinh tế, mà đã trở thành một phần không thể tách rời của an ninh và địa chính trị toàn cầu.
