Sau gần 7 năm giằng co, ba đời Tổng thống Mỹ và vô số lời đe dọa cấm cửa, TikTok cuối cùng đã tìm được “lối thoát” để ở lại thị trường Mỹ với nhiều cái mới và cũ đan xen.
Theo thỏa thuận công bố cuối tuần qua, TikTok sẽ vận hành tại Mỹ thông qua một pháp nhân mới mang tên TikTok US Data Security Joint Venture LLC (TikTok USDS). Thực thể này có nhiệm vụ bảo vệ dữ liệu người dùng Mỹ, giám sát kiểm duyệt nội dung và quản lý thuật toán đề xuất — yếu tố từng bị Washington xem là rủi ro an ninh quốc gia.
Đứng đầu TikTok USDS là Adam Presser, một lãnh đạo kỳ cựu của TikTok, người vừa được bổ nhiệm làm CEO. Presser không phải gương mặt quen thuộc trong giới công nghệ Mỹ, nhưng lại là “người trong nhà” của ByteDance. Ông từng là Chánh văn phòng TikTok toàn cầu, phụ trách vận hành, và trực tiếp xử lý các hồ sơ nhạy cảm nhất với Quốc hội Mỹ.
Với việc chọn Presser, DNA của công ty mới vẫn sẽ thừa hưởng từ hệ sinh thái công ty mẹ ByteDance ở Trung Quốc, dù cho đang mang hình dạng mới.
Presser là hiện thân của kiểu lãnh đạo mà TikTok đang cần tại Mỹ. Sinh ra và lớn lên ở Los Angeles, học tại Harvard-Westlake, Yale (chuyên ngành Trung Quốc học) rồi Harvard Business School và Harvard Law School, ông có cả mạng lưới Hollywood lẫn kinh nghiệm làm việc sâu tại Trung Quốc.
Trước khi gia nhập TikTok năm 2022, Presser từng giữ vị trí Phó Chủ tịch phụ trách hoạt động quốc tế tại WarnerMedia, bao gồm cả thị trường Trung Quốc. Ông cũng từng làm việc cho Ticketmaster tại Trung Quốc. Điều này giúp Presser vừa “nói được ngôn ngữ Washington”, vừa hiểu logic vận hành của một công ty công nghệ Trung Quốc toàn cầu.
Không phải ngẫu nhiên mà ông là người được giao dẫn dắt TikTok USDS trong giai đoạn đàm phán căng thẳng nhất. Khi Quốc hội Mỹ thông qua luật “bán hoặc cấm” năm 2024, Presser chính là người đứng mũi chịu sào cho bộ phận bảo vệ dữ liệu Mỹ, báo hiệu sớm vai trò CEO hiện nay.
Thỏa thuận cho thấy Mỹ đã đạt được điều mình muốn: TikTok tách khỏi ByteDance tại thị trường Mỹ, dữ liệu người dùng được đặt dưới sự giám sát của đối tác Mỹ là Oracle Corp., và hội đồng quản trị của TikTok USDS có đa số là người Mỹ.
Đổi lại, ByteDance vẫn giữ những phần quan trọng nhất của cỗ máy in tiền. Theo cấu trúc công bố, ByteDance Ltd. chỉ nắm 19,9% cổ phần trực tiếp tại TikTok USDS, nhưng vẫn kiểm soát các mảng sinh lời cao nhất: quảng cáo, thương mại điện tử và hệ sinh thái nội dung toàn cầu. Ước tính, ByteDance vẫn có thể thu về khoảng 50% lợi nhuận từ hoạt động TikTok tại Mỹ.
“Về mặt cấu trúc, đây là một chiến thắng lớn cho ByteDance,” Fabian Ouwehand, CEO Socialscale, nhận định. “Thuật toán không chỉ là mã nguồn, mà được định hình bởi vận hành, chiến lược sản phẩm và hành vi người dùng. Và những thứ đó vẫn nằm trong quỹ đạo toàn cầu của TikTok.”
Một điểm mấu chốt khác ở chỗ, TikTok USDS sẽ thuê thuật toán đề xuất từ ByteDance, và chỉ “dần dần” tái huấn luyện bằng dữ liệu người dùng Mỹ. Điều này giúp TikTok tránh kịch bản Presser từng cảnh báo trong hồ sơ pháp lý năm 2024 – một ứng dụng bị cô lập và ngày càng kém hấp dẫn với nhà quảng cáo và sáng tạo toàn cầu.
Với người dùng, gần như không có gì thay đổi. Dòng nội dung, cơ hội lan tỏa, và sức hút văn hóa của TikTok vẫn được duy trì — chính là lý do khiến cấu trúc này được xem là “thông minh” từ góc nhìn kinh doanh.
Không thể tách câu chuyện TikTok khỏi chính trị Mỹ. Tổng thống Donald Trump không giấu việc ông xem TikTok là công cụ giúp mình tiếp cận cử tri trẻ trong cuộc bầu cử 2024. Khi thỏa thuận được chốt, ông Trump tuyên bố trên Truth Social rằng ông “rất vui khi đã cứu TikTok”, gọi đây là một “tiếng nói quan trọng” của nước Mỹ, thậm chí công khai cảm ơn Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vì đã giúp thúc đẩy thỏa thuận.
So với các “diều hâu” từng dẫn đầu phong trào cấm TikTok, không khí chính trị tại Washington đã dịu đi rõ rệt. Nhiều nhân vật chủ chốt chuyển sang ưu tiên khác, trong khi chính quyền Trump lựa chọn thỏa hiệp để tránh đối đầu trực diện với hàng trăm triệu cử tri sử dụng TikTok.
Câu chuyện của ByteDance còn được nhìn nhận như một mô hình kinh doanh chiến lược mới cho các doanh nghiệp hai nước. Trong nhiều năm, nhiều công ty Trung Quốc đã áp dụng chiến thuật “Singapore-washing” — đặt trụ sở điều hành quốc tế tại Singapore, bổ nhiệm CEO không mang quốc tịch Trung Quốc, và xây dựng lớp lãnh đạo toàn cầu có kinh nghiệm đa thị trường.
TikTok giờ đây được điều hành bởi một đội ngũ pha trộn: các lãnh đạo kỳ cựu từ Douyin (TikTok phiên bản Trung Quốc), cùng những gương mặt Mỹ và quốc tế. Mô hình này đang trở thành khuôn mẫu cho các công ty công nghệ Trung Quốc muốn mở rộng toàn cầu trong bối cảnh Mỹ–Trung đối đầu kéo dài.
Dĩ nhiên, hoài nghi vẫn còn. Một số cựu quan chức Mỹ cho rằng ByteDance vẫn có thể tiếp cận dữ liệu hoặc ảnh hưởng thuật toán theo những cách “khó kiểm soát”. Nhưng về mặt thực tế chính trị và thị trường, động lực để tiếp tục đối đầu đã suy yếu.
Và đó có lẽ chính là “cái mới” lớn nhất của TikTok tại Mỹ - không cần sự chia tách triệt để, mà là một mô hình chung sống được thiết kế đủ hài hòa để làm hài lòng Mỹ, trong khi vẫn bảo toàn lợi ích chiến lược của Trung Quốc.
