Cần trợ lực cho doanh nghiệp Spin-off để trở thành cầu nối đưa kết quả nghiên cứu khoa học ra thị trường, mở rộng dư địa thương mại hóa công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Ngày 06/11, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển mô hình doanh nghiệp Spin-off tại các viện nghiên cứu, trường đại học, tập đoàn” tại TP Đà Nẵng. Trong khuôn khổ Hội thảo, các chuyên gia đã nêu rõ thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển doanh nghiệp Spin-off (doanh nghiệp tách ra từ một tổ chức) gắn với thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ cũng như làm rõ vai trò của dữ liệu trong hoạt động ươm tạo và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.
Theo ông Trần Xuân Đích - Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), doanh nghiệp Spin-off có vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa kết quả nghiên cứu từ các viện nghiên cứu, trường đại học và tập đoàn thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị trên thị trường. Vì vậy, ông Đích cho rằng cần phải nhìn nhận doanh nghiệp Spin-off không chỉ là mô hình khởi nghiệp sáng tạo, mà còn là nguồn hình thành và phát triển lực lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ của đất nước.
“Thông qua hoạt động ươm tạo, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ, doanh nghiệp Spin-off từng bước xây dựng năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm và có thể đáp ứng các điều kiện để trở thành doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải tiếp tục phát triển mạnh, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và tái đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ. Qua đó, hình thành vòng phát triển liên tục từ nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp spin-off, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, tái đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, ông Đích nói.
Cũng thông tin từ ông Đích, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ xác định việc thúc đẩy hình thành, phát triển doanh nghiệp Spin-off gắn với phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ là một trong những định hướng cần được quan tâm trong thời gian tới. Vì vậy, đơn vị sẽ tập trung vào việc hoàn thiện các cơ chế tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ đổi mới sáng tạo; hỗ trợ ươm tạo, thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và phát triển sản phẩm; nghiên cứu cơ chế hỗ trợ lãi suất vay, phiếu hỗ trợ tài chính nhằm thúc đẩy thương mại hóa và mở rộng thị trường cho sản phẩm đổi mới sáng tạo.
“Một định hướng quan trọng khác là phát triển và kết nối cơ sở dữ liệu về kết quả nghiên cứu, cơ sở ươm tạo, doanh nghiệp và sản phẩm công nghệ. Dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý nhà nước mà phải trở thành công cụ kết nối nguồn lực, nhận diện doanh nghiệp tiềm năng, hỗ trợ đúng nhu cầu và đánh giá hiệu quả chính sách”, ông Trần Xuân Đích nói thêm.
Trao đổi tại Hội thảo, ông Lê Sơn Phong - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng nêu rõ thách thức hiện nay là làm thế nào để chuyển hóa các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ có khả năng ứng dụng và thương mại hóa trên thị trường. Thực tiễn cho thấy, giữa hoạt động nghiên cứu và nhu cầu của thị trường vẫn còn khoảng cách; việc hình thành các doanh nghiệp dựa trên kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ và công nghệ chưa tương xứng với tiềm năng.
“Đối với thành phố Đà Nẵng, kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 cho thấy điểm số đầu vào đạt 59,49 điểm, trong khi điểm số đầu ra đạt 36,85 điểm. Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả chuyển hóa các nguồn lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành sản phẩm, doanh nghiệp và giá trị kinh tế - xã hội”, ông Phong nêu vấn đề.
Trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp Spin-off là một mô hình cần được quan tâm thúc đẩy, góp phần kết nối nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp và thị trường. Theo ông Lê Sơn Phong, doanh nghiệp Spin-off chính là chiếc cầu nối còn thiếu giữa nhà khoa học, nhà trường và thị trường.
Để mô hình Spin-off thực sự đi vào cuộc sống, ông Phong cho rằng cần có cơ chế xác định quyền sở hữu, định giá và góp vốn bằng kết quả nghiên cứu, để nhà khoa học yên tâm tham gia thành lập, điều hành doanh nghiệp. Tiếp đến, xác định rõ vai trò của cơ sở ươm tạo, quỹ đầu tư và doanh nghiệp lớn trong đồng hành với spin-off ngay từ giai đoạn đầu. Cuối cùng là xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về cơ sở ươm tạo, kết quả nghiên cứu và doanh nghiệp spin-off, làm căn cứ theo dõi, đánh giá và kết nối nguồn lực một cách thực chất.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lưu Trung Nguyện – Công ty CP Công nghệ SotaTek Việt Nam cho rằng để phát triển doanh nghiệp Spin-off cần lưu ý ba vấn đề cốt lõi, bao gồm Chứng minh trước, tách sau; Rõ sở hữu, rõ phân phối; Cơ chế riêng cho đội Spin-off.
“Điều này có nghĩa rằng phải có người trả tiền rồi mới lập pháp nhân. Khi thành lập doanh nghiệp cần xác định rõ ai sẽ giữ tài sản, ai bán sản phẩm và cuối cùng là phải cos cơ chế riêng để quyết định nhanh, khen thưởng riêng”, ông Nguyện nói.
Cũng theo ông Nguyện, hiện nay có ba điểm nghẽn thực tế cần phải tháo gỡ là chuyển giao tài sản trí tuệ từ công ty mẹ sang Spin-off; Đăng ký bản quyền phần mềm cho cấu trúc nhiều pháp nhân; khách hàng công đầu tiên mua sắm, thử nghiệm, an toàn thông tin. Vì vậy, cần sớm có hướng dẫn đề chuyển giao tài sản, công nhận Spin-off từ tập đoàn cũng như cơ chế thử nghiệm sản phẩm AI nội địa...
