Triển vọng ngành xây dựng - đầu tư công vẫn duy trì tích cực

Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 được Thủ tướng giao cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương là 995.348,05 tỷ đồng. Cùng với vốn cân đối ngân sách địa phương và kế hoạch vốn các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 tính đến thời điểm báo cáo là 1.008.610,9 tỷ đồng.

Số vốn này tiếp tục tăng so với năm 2025, cho thấy đầu tư công được xác định giữ vai trò then chốt, nhằm tạo sự bứt phá về hạ tầng và là “vốn mồi” quan trọng để tạo ra động lực tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Thông tin mới nhất tại họp báo quý I, Bộ Tài chính cho biết, tính đến hết tháng 3/2026, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trên cả nước ước đạt khoảng 110,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 11% kế hoạch mà Thủ tướng Chính phủ giao. Kết quả này cho thấy sự khởi sắc rõ rệt so với cùng kỳ năm 2025. Cụ thể, tỷ lệ giải ngân quý I năm nay cao hơn 1,2% so với năm trước, đồng thời giá trị tuyệt đối cũng ghi nhận mức tăng mạnh, cao hơn khoảng 30.000 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025.

Sự khởi sắc trong việc giải ngân vốn đầu tư công bắt nguồn từ công tác phân bổ vốn sớm và chi tiết. Tính đến thời điểm hiện nay, tổng kế hoạch vốn đã được các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phân bổ chi tiết đạt mức kỷ lục 984,95 nghìn tỷ đồng.

Trong Báo cáo ngành xây dựng – đầu tư công mới đây, chuyên gia của công ty Chứng khoán Dầu khí (PSI) đánh giá, năm 2026, đầu tư công tiếp tục đóng vai trò là động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế, với quy mô vốn đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng - mức cao kỷ lục và tăng đáng kể so với năm trước. Việc giao và phân bổ vốn được thực hiện sớm, với tỷ lệ phân bổ cao ngay từ đầu năm, cho thấy sự chủ động trong điều hành và kỳ vọng đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng giao thông.

Tuy nhiên, PSI cho rằng áp lực giải ngân trong năm 2026 là rất lớn khi đây là năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Tiến độ giải ngân những tháng đầu năm vẫn ở mức thấp, chỉ khoảng 2-5,6% kế hoạch, phản ánh các vướng mắc quen thuộc trong giai đoạn đầu chu kỳ đầu tư. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhiều dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện khởi công, cũng như sự chậm trễ trong công tác đấu thầu và tổ chức triển khai.

Bên cạnh đó, các điểm nghẽn mang tính cơ cấu tiếp tục là rào cản lớn đối với tiến độ chung. Công tác giải phóng mặt bằng vẫn là yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thi công liên tục của các dự án, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Đồng thời, năng lực triển khai của một số chủ đầu tư và nhà thầu chưa đồng đều, trong khi áp lực triển khai đồng loạt nhiều dự án lớn có thể dẫn đến tình trạng quá tải nguồn lực, ảnh hưởng đến cả tiến độ và chất lượng công trình.

Trong bối cảnh đó, tiến độ giải ngân tiếp tục là biến số trọng yếu cần theo dõi trong năm 2026, đóng vai trò như “phép thử” đối với năng lực thực thi của các bộ, ngành và địa phương. Việc cải thiện giải ngân không chỉ phụ thuộc vào yếu tố chính sách mà còn nằm ở khả năng phối hợp, xử lý vướng mắc và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện ở cấp thực thi.

“Nhìn chung, triển vọng ngành đầu tư công năm 2026 vẫn duy trì ở mức tích cực nhờ quy mô vốn lớn và định hướng điều hành quyết liệt. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa thực tế đến nền kinh tế và các doanh nghiệp trong ngành sẽ phụ thuộc chủ yếu vào tốc độ giải ngân và khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình triển khai”, chuyên gia của PSI đánh giá.