Cam kết đào tạo 5.000 nhân lực AI và thành lập WAICO cho thấy Trung Quốc đang đẩy mạnh “ngoại giao AI”, mở ra những cơ hội hợp tác mới cho nhiều nền kinh tế mới nổi.
Cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu những năm gần đây, cuộc đua chủ yếu xoay quanh chip bán dẫn, sức mạnh tính toán và các mô hình AI tiên tiến, thì nay trọng tâm đã dịch chuyển sang cuộc cạnh tranh thiết lập hệ sinh thái hợp tác và luật chơi toàn cầu.
Thông điệp được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đưa ra tại Hội nghị AI Thế giới (WAIC) 2026 ở Thượng Hải cho thấy Trung Quốc đang nỗ lực định vị mình không chỉ là một cường quốc AI, mà còn là đối tác công nghệ của các nước đang phát triển.
Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khẳng định AI không nên trở thành “màn trình diễn đơn độc” của một quốc gia mà phải là “bản giao hưởng của hợp tác quốc tế”. Ông cho biết Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với các nước bằng "thái độ cởi mở hơn, hành động thực tế hơn và tầm nhìn dài hạn hơn" nhằm cùng giải quyết các cơ hội và thách thức do AI mang lại.
Đáng chú ý, Bắc Kinh cam kết dành 5.000 suất đào tạo và hội thảo về AI cho các nước đang phát triển, đồng thời mở rộng hợp tác với ASEAN, Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và Liên minh châu Phi.
Động thái này diễn ra chỉ một ngày sau khi 29 quốc gia ký thỏa thuận thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO), có trụ sở tại Thượng Hải. Nếu phát triển đúng định hướng, WAICO có thể trở thành một diễn đàn hợp tác AI mới dành cho các nền kinh tế đang phát triển, góp phần định hình các chuẩn mực quản trị AI trong tương lai.
Giới quan sát cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy AI đang trở thành một công cụ ngoại giao mới của Trung Quốc, tương tự cách Bắc Kinh từng thúc đẩy hợp tác thông qua các sáng kiến hạ tầng và kết nối kinh tế trước đây.
Cơ hội nào cho Việt Nam?
Việc Trung Quốc mở rộng hợp tác AI với các nước đang phát triển, đặc biệt là ASEAN, mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam nếu biết tận dụng đúng thời điểm.
Thứ nhất, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực đào tạo AI. Cam kết dành 5.000 suất đào tạo cho các nước đang phát triển có thể giúp Việt Nam tăng cường chất lượng nguồn nhân lực trong các lĩnh vực như khoa học dữ liệu, mô hình ngôn ngữ lớn, điện toán hiệu năng cao và ứng dụng AI trong sản xuất, y tế, giáo dục.
Thứ hai, đa dạng hóa nguồn công nghệ. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, việc tham gia các chương trình hợp tác khu vực giúp Việt Nam có thêm lựa chọn về công nghệ, hạ tầng và đối tác, thay vì phụ thuộc vào một hệ sinh thái duy nhất.
Thứ ba, tham gia xây dựng các tiêu chuẩn AI khu vực. Nếu WAICO và các cơ chế hợp tác AI với ASEAN được triển khai thực chất, Việt Nam có cơ hội đóng góp vào quá trình xây dựng các nguyên tắc quản trị AI, bảo đảm AI được phát triển theo hướng an toàn, có trách nhiệm và phù hợp với điều kiện của các nền kinh tế đang phát triển.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành lợi thế khi đi cùng năng lực nội tại. Cuộc cạnh tranh AI hiện nay cho thấy yếu tố quyết định không chỉ là khả năng tiếp cận công nghệ mà còn là năng lực làm chủ dữ liệu, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng tính toán và hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, Việt Nam cần theo đuổi cách tiếp cận cân bằng: chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, đồng thời tăng tốc đầu tư cho nghiên cứu, đào tạo và phát triển hệ sinh thái AI trong nước.
Chỉ khi làm chủ được năng lực công nghệ của chính mình, Việt Nam mới có thể tận dụng hiệu quả các cơ hội hợp tác và giảm thiểu rủi ro từ sự phân mảnh của trật tự công nghệ toàn cầu.
