Việc Trung Quốc dự kiến kiểm soát xuất khẩu 23 công nghệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp trong cuộc đua AI toàn cầu.
Theo dự thảo văn bản do Bộ Thương mại và Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc cùng công bố hôm thứ Sáu tuần qua, 23 công nghệ liên quan đến AI sẽ thuộc diện cấm hoặc hạn chế xuất khẩu, bao gồm mô hình AI, tác nhân AI và thiết kế chip. Ngoài ra, dự thảo cũng đề xuất cấm và hạn chế xuất khẩu các công nghệ then chốt liên quan đến lĩnh vực công nghệ sinh học và quang điện.
Đối với các mô hình AI nền tảng - động lực cốt lõi thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này, cơ quan chức năng Trung Quốc đưa ra một số ngưỡng để xác định đối tượng chịu hạn chế.
AI ngày càng trở thành vấn đề trọng tâm trong quan hệ Trung Quốc - Mỹ, khi hai nước tìm cách phối hợp giải quyết những rủi ro ngày càng gia tăng từ AI trong bối cảnh cạnh tranh thương mại và địa chính trị gay gắt.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhất trí thiết lập cơ chế đối thoại song phương nhằm quản lý các rủi ro liên quan đến AI tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra ở Washington tháng trước.
AI dự kiến sẽ là một nội dung nghị sự quan trọng tại hai cuộc gặp còn lại giữa hai nhà lãnh đạo trong năm nay, bao gồm Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến vào tháng tới và Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12.
Tuy nhiên, theo ông Zhang, nhà sáng lập kiêm chuyên gia kinh tế trưởng tại công ty tư vấn iiMedia, việc Trung Quốc ngày càng siết chặt giám sát ngành AI không nên được hiểu là nỗ lực ngăn cản các doanh nghiệp Trung Quốc triển khai dịch vụ AI trên toàn cầu. “Điều cốt yếu là kiểm soát các công nghệ kỹ thuật cốt lõi, đồng thời duy trì sự cởi mở đối với các dịch vụ thương mại”, ông nói.
Điều này cũng được người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh khi cho biết phạm vi công nghệ AI thuộc diện điều chỉnh lần này được xác định có trọng tâm và giới hạn.
Theo đó, một số hình thức cung cấp dịch vụ AI ra nước ngoài của các công ty công nghệ Trung Quốc, bao gồm thông qua giao diện lập trình ứng dụng (API) chính thức và ứng dụng di động, sẽ không thuộc phạm vi hạn chế xuất khẩu mới.
“Khi các biện pháp chính thức có hiệu lực, phần lớn công nghệ AI vẫn sẽ được phép xuất khẩu tự do”, người phát ngôn của Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết.
Ngày càng nhiều nhà phát triển AI có trọng số mở của Trung Quốc, như Moonshot AI, đơn vị phát triển mô hình Kimi, và Z.ai, còn được biết đến với tên gọi Zhipu AI, đơn vị phát triển mô hình GLM, đang ký kết các thỏa thuận chia sẻ doanh thu với những nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn của Mỹ như Amazon Web Services.
Theo đó, các mô hình có trọng số mở của Trung Quốc được triển khai trên hạ tầng đám mây của những đối tác này, tạo ra một nguồn doanh thu mới đáng kể.
Theo nội dung hiện tại của dự thảo, một số mô hình AI của Trung Quốc, vốn thuộc nhóm hệ thống AI có trọng số mở hàng đầu thế giới, sẽ đáp ứng các ngưỡng kỹ thuật thuộc diện kiểm soát.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết rằng Trung Quốc vẫn tiếp tục khuyến khích phát triển AI mã nguồn mở, đồng thời sẽ đẩy nhanh các yêu cầu cấp phép mới theo cơ chế phê duyệt ngay khi hồ sơ được nộp.
Mặc dù vậy, ông Alex Colville, nhà phân tích chuyên về AI Trung Quốc tại Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI), cho rằng các yêu cầu tuân thủ mới có thể làm chậm trễ hoặc cản trở các công ty AI Trung Quốc hợp tác với những nhà cung cấp dịch vụ đám mây toàn cầu để triển khai các mô hình có trọng số mở mạnh nhất của họ. Nguyên nhân là hoạt động này đòi hỏi phải đưa “trọng số” của mô hình ra khỏi Trung Quốc.
“Vẫn còn rất nhiều điều chúng ta chưa biết”, ông Alex Colville chia sẻ, đồng thời lưu ý rằng nhiều vấn đề phụ thuộc vào cách diễn đạt các điều khoản quan trọng trong bản dự thảo cuối cùng, chẳng hạn cơ chế tự động phê duyệt đối với việc phát hành công nghệ AI theo hình thức mã nguồn mở sẽ được triển khai trên thực tế như thế nào?
“Cho đến nay, phía Trung Quốc luôn tự hào về việc duy trì tính linh hoạt tối đa trong quản lý AI. Nếu lĩnh vực này thay đổi đáng kể trong sáu tháng tới, họ có thể điều chỉnh các yêu cầu kiểm soát xuất khẩu để phản ánh những thay đổi đó”, ông Alex Colville nhận định.
Ông You Yunting, luật sư cấp cao tại hãng luật DeBund ở Thượng Hải, nhận định các biện pháp mới dường như là phản ứng có mục tiêu của cơ quan chức năng Trung Quốc trước thương vụ tập đoàn công nghệ Mỹ Meta Platforms tìm cách mua lại Manus, nhà phát triển tác tử AI của Trung Quốc, nhưng không thành công hồi đầu năm nay.
Một trong những biện pháp được đề xuất yêu cầu các công nghệ Trung Quốc thuộc diện hạn chế phải đăng ký trước với Bộ Thương mại Trung Quốc trước khi được chuyển giao công nghệ cho đối tác nước ngoài.
Ông You Yungting nhận định các doanh nghiệp AI Trung Quốc mở rộng ra nước ngoài sẽ phải đối mặt với chi phí tuân thủ cao hơn trong ngắn hạn, nhưng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu có thể mang lại lợi thế cạnh tranh cho Trung Quốc về dài hạn.
“Xét đến quy mô đầu tư đáng kể trong nước vào lĩnh vực này, việc áp dụng các biện pháp kiểm soát hợp lý là cần thiết để bảo vệ những khoản đầu tư đó”, ông You nhấn mạnh.
