VCCI tiếp tục hoàn thiện bộ chỉ số đánh giá thực thi cấp tỉnh cho phù hợp với chính quyền hai cấp, chú trọng hơn đến chất lượng thực thi tại cơ sở.
Diễn đàn Kinh tế mới lần thứ 4 năm 2026 (VNEF) được tổ chức với chủ đề "Chính sách đột phá và sức bật của địa phương, doanh nghiệp" do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đồng chủ trì nội dung.
Phát biểu tại Diễn đàn, PGS TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI khẳng định: Hai năm qua đã ghi nhận những đột phá chưa từng có về thể chế. Bộ Chính trị ban hành các Nghị quyết trụ cột, Quốc hội và Chính phủ khẩn trương thể chế hóa nhằm tháo gỡ kịp thời nhiều điểm nghẽn trên thực tế. Việc sắp xếp lại bộ máy với 34 tỉnh, thành phố và mô hình chính quyền hai cấp đã góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, đơn giản hoá điều kiện kinh doanh, giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn, thời gian thực hiện thủ tục nhanh hơn nhiều.
PGS TS Hồ Sỹ Hùng lấy ví dụ từ Luật Đầu tư năm 2025 với những cải cách mạnh mẽ như chuyển thẩm quyền từ tập thể UBND tỉnh sang cá nhân Chủ tịch UBND tỉnh; thủ tục đầu tư đặc biệt với cơ chế "luồng xanh" đã được thừa nhận và mở rộng; nhiều bước tiền kiểm đã được thay bằng cam kết của nhà đầu tư và áp dụng hậu kiểm của nhà nước đã rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án.
Kết quả của những cải cách trên được thể hiện ở nhiều tỉnh, thành; trong đó có tỉnh Phú Thọ. Tính đến hết tháng 9/2026, tỉnh đã thu hút 2,4 tỷ USD vốn FDI, đạt 151,3% kế hoạch năm và gấp 2,1 lần cùng kỳ. Tại Tây Ninh, chỉ trong một hội nghị xúc tiến đầu tư cho 8 tháng đầu năm 2026 đã có 93 dự án được phê duyệt với tổng vốn đăng ký khoảng 900.000 tỷ đồng (khoảng 33 tỷ USD), trong đó các công trình khởi công ngay đạt 116.000 tỷ đồng.
Chủ tịch VCCI cũng đưa ra minh chứng tại tỉnh Lạng Sơn, việc triển khai "cửa khẩu thông minh" và cải cách thủ tục hải quan đã thay đổi căn bản hàng hoá đi qua biên giới. Lưu lượng xe qua cửa khẩu tăng từ 650 - 750 xe/ngày (năm 2024) lên hơn 1.000 xe/ngày ở thời hiện nay, thời gian thông quan giảm từ 4 - 5 ngày xuống dưới 24 giờ, giúp tiết kiệm 30 - 40% chi phí vận hành của doanh nghiệp. Nhờ đó, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng năm 2026 của Lạng Sơn đạt hơn 91 tỷ USD, tăng 37% so với năm 2025.
PGS TS Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh: “Việc rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục hành chính góp phần tăng sức cạnh tranh trực tiếp cho doanh nghiệp. Hai ví dụ trên cho thấy một thông điệp: Khung chính sách đang thay đổi rất thuận lợi, đem lại dư địa, sức bật lớn cho doanh nghiệp".
Theo Chủ tịch VCCI, dư địa phát triển của doanh nghiệp còn lớn, doanh nghiệp kỳ vọng các khó khăn, vướng mắc sẽ được tháo gỡ tích cực hơn nữa. Vốn FDI đăng ký 9 tháng năm 2026 ghi nhận mức tăng ấn tượng 50,36 tỷ USD (tăng 76,4%) nhưng đầu tư từ khu vực tư nhân trong nước mới đạt khoảng 1,65 triệu tỷ đồng - thấp hơn mức tổng đầu tư chung của cả xã hội, chưa đạt như kỳ vọng của Chính phủ.
Thực tế này có nhiều nguyên nhân, trong đó có kết quả thực thi và giải quyết từ các địa phương, các địa phương khác nhau có kết quả khác nhau. Sự khác biệt này nằm ở quyết tâm và cách thức tổ chức thực thi. Trong thời gian tới, kết quả không còn quyết định chủ yếu ở nơi ban hành chính sách mà được quyết định ở nơi chính sách được thực thi như thế nào.
Với mô hình hai cấp, phần lớn thủ tục liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp đã được chuyển về tỉnh, xã. Mục tiêu tăng trưởng 2 con số đòi hỏi mọi nguồn lực phải được khơi thông nhanh, nhà đầu tư không chỉ nghiên cứu chính sách mà cần thực hiện chính sách. Như vậy, có thể nói, đến thời điểm hiện nay, năng lực thực thi của địa phương đã trở thành một năng lực cạnh tranh đối với quốc gia, nhưng không phải nơi nào cũng đạt được kết quả khả quan.
Từ kết quả khảo sát thực tế năm 2026, Chủ tịch VCCI chỉ ra 4 khoảng cách lớn trong khâu thực thi:
Thứ nhất, khoảng cách giữa quyền được trao trên văn bản và hành vi thực tế do quy định chưa rõ ràng. Các cơ quan thực thi có xu hướng chọn giải pháp an toàn nhất cho mình, doanh nghiệp có thể gặp nhiều rủi ro. Ví dụ trong kiểm tra thức ăn chăn nuôi nhập khẩu, pháp luật cho phép tự đánh giá sự phù hợp (chi phí khoảng 700.000 đồng) hoặc thuê tổ chức chứng nhận (chi phí khoảng 5 triệu đồng), nhưng doanh nghiệp vẫn phải chọn cách đắt hơn gấp 7 lần để đảm bảo an toàn pháp lý.
Thứ hai, khoảng cách giữa chính sách trung ương và cách diễn giải tại địa phương. Việc áp dụng pháp luật thiếu thống nhất gây ra rủi ro lớn. Ngành thủy sản là ví dụ điển hình. Cùng một mặt hàng như tôm, cá, mực, cơ quan thuế các địa phương lại hướng dẫn mức thuế suất khác nhau, có nơi 0%, có nơi lại áp mức 5%, 8% hoặc 10%. Có trường hợp bên bán đã kê khai nộp thuế, bên mua nằm ở địa phương khác thì không được khấu trừ thuế. Với thuế thu nhập doanh nghiệp cũng vậy, cùng một dây chuyền sản xuất nhưng việc xác định thế nào là chế biến thuỷ sản lại khác nhau giữa các kỳ kiểm tra và giữa các cơ quan.
Thứ ba, khoảng cách giữa phân cấp và năng lực thực hiện. Bộ máy tinh gọn nhưng nhân lực chuyên môn cấp xã chưa theo kịp nhiệm vụ mới. Ở một số lĩnh vực vẫn diễn ra trạng thái chờ đợi hướng dẫn. Theo phản ánh từ doanh nghiệp, doanh nghiệp mất hơn 7 tháng vẫn chưa xác định được cơ quan cấp phép nhập khẩu chất chuẩn để kiểm nghiệm thuốc. Việc thiếu kết nối dữ liệu liên tỉnh cũng buộc doanh nghiệp phải tự đi xác nhận thông tin ở nhiều nơi.
Thứ tư, khoảng cách giữa giảm gánh nặng và kiến tạo phát triển. Mặc dù nhiều địa phương đã giải quyết thủ tục nhanh hơn, nhưng vai trò hỗ trợ kiến tạo vẫn còn yếu, nhất là đối với khối hộ kinh doanh. Khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh của VCCI năm 2026thì có tới 73,3% đánh giá gặp khó khăn pháp lý ở mức lớn hoặc nghiêm trọng, chỉ có 15,6% có ý định chuyển đổi lên doanh nghiệp trong 2 năm tới.
Theo Chủ tịch VCCI, 4 khoảng cách này cho thấy: đột phá thực thi không thể đến từ việc ban hành thêm văn bản mà đòi hỏi phải thay đổi cách tổ chức thực thi, cách phân bổ trách nhiệm và cách đo lường kết quả.
Từ thực tế trên, Chủ tịch VCCI đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:
Một là, xác lập các quy tắc thực thi an toàn thông qua việc luật hóa nguyên tắc: Khi quy định có nhiều cách hiểu, ưu tiên áp dụng cách hiểu có lợi cho người dân và doanh nghiệp; không từ chối nhận hồ sơ vì thiếu văn bản hướng dẫn; miễn trách nhiệm cho người làm đúng hướng dẫn bằng văn bản; không áp dụng hồi tố gây bất lợi. Những nguyên tắc này sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm sử dụng được quyền đã được trao và sẽ giúp cho cán bộ địa phương có căn cứ rõ ràng để dám triển khai và quyết định.
Hai là, bảo đảm một cách hiểu thống nhất trên toàn quốc. Có nhiều cách làm khác nhau, trong đó, các bộ, ngành ban hành cần hướng dẫn chi tiết kèm phụ lục tra cứu, ví dụ cụ thể. Ý kiến giải đáp chuyên môn cho một địa phương cần được công khai để áp dụng chung cho các trường hợp tương tự.
Ba là, phân cấp đi đôi với năng lực và liên thông dữ liệu. Cần rà soát tập trung các điểm vênh về thẩm quyền, dữ liệu và thủ tục sau sắp xếp. Mỗi thủ tục nên có một đầu mối rõ ràng. Nhân lực cấp xã cần bố trí dựa trên khối lượng hồ sơ thực tế, tăng cường sự hỗ trợ từ cấp tỉnh trong giai đoạn đầu. Việc xác nhận giữa các tỉnh cần được thay bằng tra cứu dữ liệu và doanh nghiệp nên chỉ khai báo một lần vào cơ quan đầu mối.
Bốn là, đo lường chất lượng thực thi bằng kết quả thực tế và nhân rộng mô hình tốt thông qua bộ chỉ số độc lập về thời gian xử lý, chi phí thực tế và mức độ nhất quán trong áp dụng. Tỷ lệ hồ sơ trễ hạn của từng cơ quan nên được công khai định kỳ, là cơ sở để giám sát.
Phân tích của VCCI về chất lượng điều hành cấp tỉnh tác động đến khu vực tư nhân có độ trễ khoảng 3 năm. Vì vậy, các nhiệm vụ lớn việc đánh giá người đứng đầu nên theo chu kỳ 3 năm trở lên để đảm bảo sự dài hạn trong quá trình xây dựng đề án đổi mới ở cấp địa phương, cấp bộ. Có như vậy những cải cách khó mới bền vững.
Chủ tịch VCCI đề nghị sớm tổng kết và nhân rộng mô hình như luồng xanh trong đầu tư, cửa khẩu thông minh… Các địa phương nên cạnh tranh bằng chất lượng thực thi, chứ không phải dựa vào ưu đãi.
Chủ tịch VCCI khẳng định: VCCI tiếp tục hoàn thiện bộ chỉ số đánh giá thực thi cấp tỉnh cho phù hợp với chính quyền hai cấp, chú trọng hơn đến chất lượng thực thi tại cơ sở. VCCI sẽ theo dõi độc lập về thực thi các Nghị quyết lớn và kịp thời những kiến nghị, vướng mắc của doanh nghiệp với cơ quan có thẩm quyền. Khi những chính sách tốt được thực thi tốt, kết quả đến rất nhanh. Nhiệm vụ của chúng ta là biến điểm sáng đó thành mặt bằng chung
“Đột phá chính sách là mở ra cơ hội nhưng đột phá thực thi tại các địa phương sẽ chuyển hóa cơ hội thành tăng trưởng. Mục tiêu của chúng tôi đều mong muốn như vậy” - PGS TS Hồ Sỹ Hùng kết luận.
