Vì sao nhiều quốc gia ngày càng ít dư địa ứng phó khủng hoảng?

Trong cuộc đối thoại tại Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam và bà Kristalina Georgieva, Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết, nền kinh tế toàn cầu đã bước vào một môi trường tài khóa khó khăn hơn, trong đó các quốc gia không thể tiếp tục mặc định rằng tăng trưởng kinh tế sẽ luôn đủ nhanh để trang trải các khoản nợ công.

Trong bài phát biểu khai mạc trước đó, bà Georgieva cho rằng thâm hụt tài khóa quá mức, nợ công ở mức kỷ lục và chi phí trả nợ cao đang ngày càng khó kiểm soát trong bối cảnh lãi suất vẫn ở mức cao. “Nợ công toàn cầu đang ở gần mức cao nhất kể từ Thế chiến II và đang trên đà sớm vượt 100% GDP”, bà lưu ý.

Theo bà Georgieva, các nền kinh tế phát triển là những trường hợp đáng lo ngại nhất, khi họ có tỷ lệ nợ trên GDP cao hơn so với các nền kinh tế mới nổi và các nền kinh tế có thu nhập thấp.

Đồng quan điểm, Tổng thống Singapore cho rằng việc xử lý tình trạng thâm hụt tài khóa lớn đã trở thành một vấn đề mang tính cơ cấu thay vì chỉ mang tính chu kỳ. Theo ông, các nhà hoạch định chính sách ngày càng có xu hướng dựa vào nợ để tạo “tấm đệm” trước các cú sốc kinh tế.

Tình trạng thâm hụt tài khóa cao đặc biệt phổ biến tại những nền kinh tế lớn nhất và có tầm quan trọng hệ thống, nơi cử tri ngày càng phân cực và gây áp lực khiến các nhà lãnh đạo chính trị tránh đưa ra những quyết định tài khóa không được lòng công chúng.

“Các nhà lãnh đạo tại những quốc gia bị ảnh hưởng sẽ không đưa ra những quyết định này cho đến khi họ không còn lựa chọn nào khác”, ông Tharman nói thêm.

Cả hai nhà lãnh đạo cũng cảnh báo về nguy cơ “chi phối tài khóa” - tình trạng trong đó áp lực tài khóa bắt đầu chi phối chính sách tiền tệ của một quốc gia.

Ông Tharman lưu ý rằng nhiều quốc gia hiện bước vào giai đoạn này với thâm hụt tài khóa lớn và mức nợ rất cao. Điều này làm dấy lên nguy cơ các ngân hàng trung ương có thể buộc phải nới lỏng chính sách tiền tệ khi xảy ra suy thoái hoặc một cú sốc do trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra, trong bối cảnh chính phủ không còn đủ khả năng can thiệp bằng chính sách tài khóa. “Khả năng ứng phó với các cuộc khủng hoảng trong tương lai của họ giờ đây đã bị hạn chế đáng kể”, ông nói.

Bà Georgieva cảnh báo không nên để áp lực nợ và thâm hụt ngân sách buộc các ngân hàng trung ương phải nới lỏng chính sách tiền tệ để “giải cứu” chính phủ. Theo bà, ưu tiên của ngân hàng trung ương vẫn phải là duy trì ổn định giá cả.

Làn sóng AI đã thúc đẩy đầu tư tại các nền kinh tế trên toàn cầu, với việc xây dựng hạ tầng và nhu cầu phần cứng tăng mạnh, qua đó hỗ trợ tăng trưởng và thương mại.

Tuy nhiên, bà Georgieva cho biết làn sóng đầu tư AI cũng có thể đẩy chi phí vay lên cao. Việc phát hành ngày càng nhiều trái phiếu doanh nghiệp dài hạn đang cạnh tranh với chính phủ trong việc thu hút nguồn tiền tiết kiệm, trong khi kỳ vọng về tốc độ tăng trưởng nhanh hơn nhờ AI cũng có thể góp phần đẩy lợi suất cơ bản lên cao.

Ông Tharman cũng cảnh báo không nên đánh giá quá cao khả năng tăng trưởng kinh tế nhờ AI trong việc giảm bớt áp lực từ nợ công ngày càng tăng.

“Tăng trưởng trong tương lai có thể không đồng nghĩa với nguồn thu ngân sách trong tương lai cũng tăng”, ông nói; đồng thời nhấn mạnh rằng làn sóng AI toàn cầu có thể dẫn tới sự phân bổ thu nhập mang tính cơ cấu theo hướng có lợi hơn cho vốn thay vì lao động.

Điều này đồng nghĩa những chính phủ phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn thu thuế từ thu nhập của người lao động có thể chứng kiến nguồn thu ngân sách tăng chậm hơn tốc độ tăng GDP.

Theo ông, điều này khiến bài toán tài khóa trở thành một thách thức mang tính cơ cấu, thay vì có thể đơn giản kỳ vọng rằng tăng trưởng nhanh hơn sẽ tự động giúp làm giảm tỷ lệ nợ.