Khi thuế quan, công nghệ và an ninh chuỗi cung ứng ngày càng chi phối chính sách, doanh nghiệp không thể tiếp tục dựa vào những lợi thế thị trường cũ mà cần chủ động tái cấu trúc chiến lược kinh doanh.

Hội nghị APEC 2026 tại Thâm Quyến diễn ra khi trật tự thương mại toàn cầu đứng trước những điều chỉnh sâu sắc. Trong khi Trung Quốc thúc đẩy thông điệp mở cửa, hợp tác và kết nối kinh tế, Mỹ tiếp tục ưu tiên bảo hộ lợi ích công nghiệp, siết kiểm soát công nghệ chiến lược và tái định hình quan hệ thương mại.
Sự đối lập thể hiện rõ qua lập trường của hai cường quốc: Mỹ thúc đẩy các thỏa thuận có lợi cho Mỹ, đồng thời hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến. Trung Quốc kêu gọi duy trì thương mại tự do, giảm rào cản và bảo đảm chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Sean Stein - Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh Mỹ - Trung (USCBC), cho rằng: “Những gì APEC mang lại sẽ là nhiều thay đổi và khuyến nghị nhỏ, từng bước, nhưng khi cộng lại sẽ tạo nên tác động rất lớn”.
Những khác biệt đó khiến việc tìm kiếm tiếng nói chung về thương mại và quản trị công nghệ trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, các nền kinh tế APEC vẫn hướng tới một tuyên bố chung, cho thấy nhu cầu duy trì đối thoại và hợp tác khu vực vẫn rất lớn.
Đáng chú ý, chương trình nghị sự APEC năm nay không chỉ dừng ở thuế quan hay mở cửa thị trường, mà mở rộng sang khả năng chống chịu chuỗi cung ứng, thương mại số, trí tuệ nhân tạo và an ninh năng lượng.
Theo Ban Thư ký APEC, tăng trưởng kinh tế khu vực được dự báo đạt 3,4% năm 2026, cao hơn mức 3,2% của năm trước; song lạm phát cũng được dự báo tăng từ 2,4% lên 3,2%. APEC đồng thời thúc đẩy số hóa chứng từ thương mại, với nghiên cứu cho thấy việc số hóa có thể giúp giảm 5,8% chi phí giao dịch thương mại.
Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phân mảnh. Báo cáo Triển vọng Thương mại và Phát triển 2026 của UNCTAD cho biết, giá trị thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã giảm hơn 20% kể từ năm 2024. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa toàn cầu hóa chấm dứt.
Thay vào đó, dòng thương mại đang được tổ chức lại theo hướng đa dạng hóa nguồn cung, lựa chọn đối tác có tính toán và tăng cường kết nối trong khu vực. Đông Á nổi lên như một trong những khu vực hưởng lợi từ xu hướng doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung nhưng vẫn duy trì sự phụ thuộc nhất định vào các đầu vào sản xuất từ Trung Quốc.
Với Việt Nam, đây vừa là cơ hội đón dòng vốn và đơn hàng dịch chuyển, vừa là phép thử về năng lực thích ứng. Khi các cường quốc ngày càng sử dụng thuế quan, tiêu chuẩn công nghệ và quy định xuất xứ như công cụ cạnh tranh, lợi thế về chi phí lao động hay vị trí địa lý sẽ không còn đủ để bảo đảm sức hút của doanh nghiệp.
Theo ông Eduardo Pedrosa, Giám đốc điều hành Ban Thư ký APEC, ưu tiên của khu vực hiện nay là giảm thiểu sự phân mảnh, duy trì ổn định và loại bỏ những trở ngại trong thương mại. Theo ông, việc tăng cường khả năng tương thích giữa các hệ thống thương mại sẽ giúp các nền kinh tế duy trì kết nối trong bối cảnh bất định.
Chính vì vậy, trước hết, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tiếp cận thị trường, tránh phụ thuộc quá lớn vào một quốc gia, một nhóm khách hàng hoặc một nguồn cung nguyên liệu.
Việc mở rộng thị trường sang ASEAN, Ấn Độ, Trung Đông và các khu vực có tiềm năng cần đi cùng nghiên cứu kỹ nhu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật, chính sách nhập khẩu và mức độ ổn định của từng thị trường. Đa dạng hóa không đơn thuần là tìm thêm người mua, mà phải xây dựng được mạng lưới thị trường đủ rộng để giảm thiểu rủi ro khi một tuyến thương mại gặp biến động.
Doanh nghiệp phải xác định rõ mức độ phụ thuộc vào từng nhà cung cấp, khả năng thay thế đầu vào và những rủi ro liên quan đến xuất xứ hàng hóa. Trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại và kiểm soát chuyển tải ngày càng chặt chẽ, minh bạch nguồn gốc và khả năng truy xuất không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là điều kiện để duy trì đơn hàng.
Việc doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào quản trị dữ liệu, dự báo nhu cầu, kiểm soát tồn kho và số hóa chứng từ có thể giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao dịch và nâng cao khả năng cạnh tranh. Đây cũng là hướng đi quan trọng để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Bà Brittany Masalosalo - Giám đốc phụ trách chính sách công HP, nhận định: “Các công nghệ mang tính đột phá đang khiến Chính phủ phải suy nghĩ lại về cách thức hợp tác, và doanh nghiệp cũng phải thích ứng với những thách thức này”. Bà cũng lưu ý sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định quản trị AI giữa các nền kinh tế đang tạo ra trở ngại đối với hợp tác xuyên biên giới.
Cuối cùng, doanh nghiệp cần coi tiêu chuẩn xanh, lao động và quản trị là một phần của chiến lược thị trường, thay vì chỉ xử lý khi đối tác yêu cầu. Các quy định về phát thải, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn sản xuất bền vững đang ngày càng ảnh hưởng đến quyết định mua hàng và lựa chọn nhà cung cấp của các tập đoàn quốc tế.