Từ thành công của Hồng Kông, bài toán xây dựng trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam không chỉ nằm ở hạ tầng, mà ở hệ sinh thái vốn và thể chế.
“Giải mã” sức hấp dẫn
Một xu hướng mới đang nổi lên trong cộng đồng khởi nghiệp Trung Quốc, thay vì duy trì quyền kiểm soát dài hạn, nhiều doanh nhân trẻ sẵn sàng đưa startup vào các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A). Sự dịch chuyển này đang góp phần tái định hình thị trường vốn và hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm, đặc biệt tại Hồng Kông.
Trước đây, thế hệ doanh nhân Trung Quốc sinh vào thập niên 1960-1970 thường ưu tiên giữ quyền kiểm soát doanh nghiệp càng lâu càng tốt. Tuy nhiên, lớp doanh nhân mới linh hoạt hơn trong chiến lược huy động vốn, coi M&A và IPO là một kênh tạo giá trị và tái đầu tư hiệu quả.
Sự thay đổi này được phản ánh rõ tại Diễn đàn đầu tư mạo hiểm Hàng Châu, nơi thu hút nhà đầu tư từ nhiều quốc gia như Tây Ban Nha, Bỉ, Ấn Độ. Đáng chú ý, đoàn doanh nghiệp Ấn Độ từ Dharma Capital đến Tata Group đã tìm kiếm cơ hội hợp tác với các công ty robot Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất.
Theo bà Qi Ruan, Phó Chủ tịch tại S&R Venture Capital, nhà đầu tư ngày càng ưu tiên những doanh nghiệp có tầm nhìn dài hạn và khả năng gắn kết công nghệ với xu hướng tương lai. Điều này phản ánh thực tế rằng dòng vốn và đổi mới sáng tạo toàn cầu không còn tập trung tuyệt đối vào phố Wall.
Trong bối cảnh đó, Hồng Kông nổi lên như cửa ngõ tài chính quốc tế quan trọng nhất của Trung Quốc. Thị trường này đang dẫn đầu về khả năng huy động vốn qua IPO, với hơn 400 doanh nghiệp xếp hàng chờ niêm yết. Tính đến tháng 5, đã có hơn 40 công ty lên sàn, nhờ môi trường pháp lý được nới lỏng và bối cảnh quốc tế thay đổi.
Theo Goldman Sachs, các đợt IPO tại Hồng Kông có thể huy động khoảng 60 tỷ USD trong năm nay, gần gấp đôi mức 36 tỷ USD của năm 2025. Ông Gary Lock, đối tác tại King & Wood Mallesons, nhận định quy mô thị trường vốn hiện nay lớn hơn bất kỳ giai đoạn nào trong 35 năm qua. Đáng chú ý, kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát, dòng vốn quốc tế đã dịch chuyển vào hệ thống ngân hàng Hồng Kông, sẵn sàng giải ngân vào Trung Quốc.
Các nhà phân tích cho rằng sự hồi sinh của thị trường vốn Hồng Kông đang dần xóa bỏ định kiến về quy mô và định giá so với Phố Wall. Hiện chỉ khoảng 15% doanh nghiệp trong quá trình niêm yết phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý Trung Quốc, trong khi dòng tiền quốc tế đang tập trung vào các lĩnh vực tăng trưởng nhanh như trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn và hàng không vũ trụ thương mại.
Sự chuyển dịch từ IPO sang M&A, cùng với vai trò ngày càng lớn của Hồng Kông, cho thấy Trung Quốc đang từng bước tái thiết hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm theo hướng linh hoạt, hội nhập và gắn chặt hơn với dòng chảy vốn toàn cầu.
Tham chiếu nào cho Việt Nam?
Từ câu chuyện thành công của Hồng Kông, có thể thấy một trung tâm tài chính quốc tế không được tạo nên chỉ bởi hạ tầng hiện đại, mà cốt lõi nằm ở hệ sinh thái vốn hoàn chỉnh và tính kết nối toàn cầu. Hồng Kông duy trì vai trò cửa ngõ tài chính của Trung Quốc nhờ khả năng liên thông hiệu quả giữa các tầng vốn, từ đầu tư mạo hiểm, vốn cổ phần tư nhân đến IPO và M&A, giúp dòng tiền luân chuyển liên tục và tạo thanh khoản cao cho thị trường.
Một yếu tố quan trọng khác là tính linh hoạt của cơ chế chính sách. Việc nới lỏng quy định niêm yết, cho phép doanh nghiệp công nghệ và các mô hình kinh doanh mới tiếp cận thị trường vốn đã giúp Hồng Kông duy trì sức hút trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với Singapore hay Phố Wall. Đồng thời, môi trường pháp lý minh bạch, chuẩn mực quốc tế và khả năng bảo vệ nhà đầu tư là nền tảng tạo dựng niềm tin dài hạn.
Đối với Việt Nam, bài học không nằm ở việc “sao chép” một mô hình, mà ở cách định vị vai trò riêng trong chuỗi giá trị khu vực. Thay vì cạnh tranh trực diện về quy mô, Việt Nam có thể phát triển thành trung tâm huy động vốn cho các lĩnh vực gắn với lợi thế như sản xuất, công nghệ ứng dụng và chuỗi cung ứng. Muốn vậy, cần ưu tiên xây dựng hệ sinh thái vốn đa tầng, mở rộng kênh thoái vốn cho startup, đồng thời cải thiện tính ổn định và dự đoán của chính sách.
Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu đang tái cấu trúc, nếu tận dụng tốt vị thế địa kinh tế và đẩy nhanh cải cách thể chế, Việt Nam có cơ hội hình thành một trung tâm tài chính mang tính chuyên biệt, linh hoạt, thay vì một phiên bản thu nhỏ của bất kỳ mô hình nào.
