Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam có thể đứng trước một loạt thay đổi về thời gian và phương thức giao dịch khi cơ quan quản lý đang nghiên cứu điều chỉnh cơ chế vận hành nhằm tăng hiệu quả và tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư.
Theo Lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, cho biết cơ quan này đang phối hợp với các sở giao dịch để đánh giá nhiều phương án cải tiến hoạt động trên thị trường. Một số nội dung đang được xem xét gồm giao dịch xuyên trưa, điều chỉnh biên độ dao động giá và loại bỏ một số phiên khớp lệnh định kỳ.
Các cải tiến này trước hết, phải đặt trên nền tảng hạ tầng công nghệ thông tin - vận hành của các sàn. Trong đó, đối với Sàn giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE), tới đây, cải tiến sẽ bao gồm đón một khối lượng lớn các mã cổ phiếu từ Sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) chuyển sang.
Câu hỏi đặt ra trước hết là với loạt phương án cải tiến, điều kiện hạ tầng - hệ thống công nghệ của HOSE có đảm bảo vận hành mượt mà và đáp ứng được hết các yêu cầu, sản phẩm cải tiến như kỳ vọng?
Về vấn đề này, ở góc độ kỹ thuật, theo quan điểm của tôi, việc chuyển hơn 700 cổ phiếu từ HNX sang không đáng lo ngại đối với công năng và hiệu suất chịu tải của hệ thống KRX. Bởi so với những thị trường phát triển có tần suất giao dịch khổng lồ như Hàn Quốc, quy mô của thị trường Việt Nam hiện tại chưa phải là vấn đề đối với hệ thống này. Quá trình hoạt động vừa qua đã đủ minh chứng cho năng lực xử lý của hệ thống KRX. Đối với các khâu xử lý thanh toán bù trừ và điều kiện giao dịch mua bán, sự khác biệt hiện hành sẽ được tinh chỉnh. Ví dụ, biên độ giá của HNX hiện là cộng trừ 10%, khi chuyển sang có thể sẽ thu hẹp xuống cộng trừ 7% theo điều kiện của HOSE, đi kèm với việc thay đổi bước giá. Hệ thống KRX có độ mở lớn, cho phép tinh chỉnh linh hoạt nên việc vận hành sẽ không gặp quá nhiều khó khăn.
Vấn đề thứ hai và lớn nhất, điều thị trường thực sự quan tâm hiện nay là các cổ phiếu đang ở sàn HNX nhưng không đủ điều kiện niêm yết của HOSE sẽ được xử lý ra sao khi chuyển sàn. Thị trường đang chờ đợi xem liệu các mã này có bị đưa vào diện cảnh báo, có nguy cơ rời sàn, hay sẽ được cấp một khoảng thời gian nhất định để nâng cao tiêu chuẩn niêm yết.
Ví dụ, điều kiện niêm yết của HNX chỉ yêu cầu 1 năm có lãi, nhưng HOSE yêu cầu tới 2 năm liên tiếp. Đồng thời, các doanh nghiệp mới chuẩn bị niêm yết sẽ phải áp dụng điều kiện của sàn nào. Những câu hỏi liên quan đến tiêu chuẩn niêm yết này hiện chưa có lời giải đáp cụ thể và là mối bận tâm lớn nhất của doanh nghiệp, nhà đầu tư.
Về các đề xuất cải tổ thị trường như rút ngắn thời gian thanh toán hướng tới T0, nới rộng biên độ hay giao dịch xuyên trưa như các phương án đang được cơ quan quản lý thị trường triển khai, đây đều là những bước đi nhằm đưa thị trường vốn Việt Nam tiếp cận với thông lệ quốc tế.
Tuy nhiên, việc mở rộng các điều kiện giao dịch cần được đánh giá hết sức cẩn trọng. Thị trường chứng khoán Việt Nam có đặc thù là phụ thuộc rất lớn vào nhà đầu tư cá nhân trong nước, chiếm tới 80% đến 90% giao dịch, và mang tính tâm lý đám đông rất cao.
Ở các thị trường phát triển, nhà đầu tư tổ chức chiếm tỷ trọng lớn và đóng vai trò dẫn dắt, bình ổn thị trường khi có biến động mạnh. Ngược lại, tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức ở Việt Nam chỉ quanh mức 10% đến 12%. Nếu áp dụng giao dịch T0 hoặc bỏ biên độ giao dịch trên toàn thị trường, rủi ro biến động sẽ rất lớn mỗi khi xuất hiện tin tức tiêu cực. Do đó, việc nới lỏng cần có điều kiện và lộ trình.
Hiện nay, Chính phủ đã có cơ chế sandbox để thử nghiệm các phương thức và sản phẩm giao dịch tài chính. Nên áp dụng cơ chế sandbox để thử nghiệm các tính năng như giao dịch T0 hay nới rộng biên độ trên một nhóm cổ phiếu cụ thể trước. Dựa trên việc đánh giá mức độ rủi ro và phản ứng của thị trường, các cơ quan quản lý mới quyết định lộ trình mở rộng tiếp theo nhằm đảm bảo an toàn, tránh tình trạng mở cửa ồ ạt rồi phải thắt chặt lại để xử lý sự cố.
Nhìn chung, tôi vô cùng kỳ vọng về các bước đi cải tổ, cải tiến thị trường liên tục. Đây là các bước đi cần thiết và tất yếu cho một thị trường ngày càng phát triển, ổn định, bền vững trong tương lai.
Từ góc độ nhà đầu tư, hiện cũng đang có sự quan tâm nhất định với các bước đi cải tiến, song tôi cho rằng trước hết, cần tránh tư duy đầu cơ theo thông tin chuyển sàn. 2026 là một năm thị trường tương đối khó khăn và cơ hội không xuất hiện quá nhiều. Khi thị trường tiến tới nâng hạng, sự phân hóa về mô hình tăng trưởng của các doanh nghiệp sẽ càng lộ rõ, khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ sẽ ngày càng nới rộng. Thói quen đầu cơ vào các cổ phiếu HNX hoặc UPCoM với kỳ vọng giá sẽ tăng khi chuyển sang HOSE sẽ không còn phù hợp thực tế.
Mặt khác, tôi cũng cho rằng việc chuyển sàn không làm nền tảng cơ bản của doanh nghiệp tự nhiên tốt lên. Ngược lại, khi sang HOSE, các cổ phiếu này sẽ bị các quỹ và nhà đầu tư nước ngoài đưa vào danh sách theo dõi, sàng lọc và phân tích cơ bản kỹ lưỡng hơn. Doanh nghiệp chỉ thực sự tăng trưởng nếu họ chủ động thay đổi chất lượng để tồn tại ở sân chơi mới. Do đó, nhà đầu tư nên duy trì phương pháp đầu tư thông thường, ưu tiên phân tích và đánh giá những cổ phiếu có nền tảng cơ bản vững chắc, có câu chuyện riêng và thu hút dòng tiền.
