Trong khi mục tiêu minh bạch hóa dòng tiền là rõ ràng, việc triển khai tại khu vực kinh doanh nhỏ lẻ đang đặt ra không ít thách thức, đòi hỏi chính sách phải đi kèm các giải pháp hỗ trợ thực chất.
Trong tiến trình thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, việc yêu cầu hộ kinh doanh sử dụng tài khoản ngân hàng đứng tên chính chủ được xem là bước đi tất yếu. Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai tại các chợ truyền thống và khu vực kinh doanh nhỏ lẻ cho thấy, nếu thiếu các giải pháp hỗ trợ đồng bộ, chính sách rất dễ gặp độ trễ, thậm chí phát sinh ách tắc trong giao dịch hằng ngày của tiểu thương.
Một trong những vướng mắc phổ biến hiện nay tại các chợ truyền thống là tình trạng kinh doanh “không chính chủ”. Nhiều tiểu thương kinh doanh tại các sạp đi thuê, trong khi giấy phép hộ kinh doanh vẫn đứng tên chủ sạp cũ. Dù quy định cho phép chủ sạp được cho thuê lại nếu còn thời hạn, nhưng trên thực tế, cơ chế chưa cho phép cấp giấy phép kinh doanh mới cho người đi thuê.
Hệ quả là người thuê sạp buộc phải sử dụng giấy phép của chủ cũ để kinh doanh, kéo theo hàng loạt bất cập về pháp lý, thuế và giao dịch tài chính. Theo nguyên tắc, ai trực tiếp kinh doanh thì người đó phải đứng tên, chịu trách nhiệm pháp lý và thực hiện nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, “độ vênh” giữa thực tiễn và quy định đang khiến không ít hộ kinh doanh rơi vào thế bị động khi chính sách mới được siết chặt.
Ngày 25/12/2025, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Thông tư số 25/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 17/2024 quy định việc mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Các nội dung mới liên quan đến tên tài khoản thanh toán chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.
Theo Thông tư 17/2024, đối tượng được mở tài khoản thanh toán bao gồm cá nhân và tổ chức được thành lập, hoạt động hợp pháp, trong đó có hộ kinh doanh. Như vậy, hộ kinh doanh khi mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại ngân hàng được xếp vào nhóm khách hàng tổ chức.
Căn cứ quy định sửa đổi tại Thông tư 25/2025, tài khoản thanh toán của tổ chức, bao gồm hộ kinh doanh, phải được đặt theo đúng tên ghi trên giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc hồ sơ pháp lý hợp lệ tương ứng. Với tài khoản cá nhân, tên tài khoản phải trùng khớp với họ và tên trên giấy tờ tùy thân hợp pháp.
Theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý Thuế TP HCM, việc yêu cầu tài khoản thanh toán đứng tên hộ kinh doanh là phù hợp với chủ trương thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan thuế đối chiếu dòng tiền.
“Trên cơ sở dữ liệu này, cơ quan thuế có thể xác định hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm được miễn thuế; từ 500 triệu đồng đến 1 tỉ đồng/năm phải nộp thuế nhưng không nhất thiết xuất hóa đơn; từ 1 tỉ đồng đến 3 tỉ đồng phải nộp thuế gắn với việc xuất hóa đơn”, ông Tịnh phân tích.
Chia sẻ về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW cũng cho rằng, chủ trương này là cần thiết, đúng hướng, góp phần đưa khu vực kinh tế hộ dần vào khuôn khổ chính thức. Tuy nhiên, với hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ còn hạn chế về thủ tục pháp lý, công nghệ và thói quen tài chính, nếu thiếu giải pháp hỗ trợ đồng bộ, nguy cơ ách tắc giao dịch là điều khó tránh.
Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, trước hết cần đơn giản hóa tối đa thủ tục mở tài khoản cho hộ kinh doanh, thống nhất yêu cầu hồ sơ giữa các ngân hàng, tránh tình trạng “mỗi nơi một kiểu” gây lúng túng cho người dân.
Ngân hàng nên đẩy mạnh mở tài khoản trực tuyến, định danh điện tử, đồng thời bố trí nhân sự tư vấn riêng cho nhóm hộ kinh doanh, nhất là tại chợ truyền thống, khu vực nông thôn. Việc miễn hoặc giảm phí duy trì tài khoản, phí chuyển khoản trong giai đoạn đầu cũng là giải pháp cần thiết để khuyến khích thay đổi thói quen dùng tiền mặt. Cùng với đó, cơ quan nhà nước cần có hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu về đối tượng áp dụng, lộ trình thực hiện và các tình huống chuyển tiếp, đặc biệt với những hộ kinh doanh rất nhỏ, doanh thu thấp.
Ở góc độ thực tiễn, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết cơ quan thuế hiện đã yêu cầu hộ kinh doanh đăng ký tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh. Thời gian tới, ngành thuế sẽ tăng cường kết nối dữ liệu ngân hàng để kiểm soát doanh thu thực tế.
Tuy nhiên, ông Tuấn nhấn mạnh cơ quan thuế chỉ quan tâm đến dòng tiền kinh doanh, không can thiệp vào dòng tiền cá nhân, trừ trường hợp có dấu hiệu trốn thuế. Việc tách bạch rõ hai dòng tiền sẽ giúp hộ kinh doanh thuận lợi hơn khi thanh kiểm tra thuế hoặc khi giải thể, chấm dứt hoạt động.
“Hộ kinh doanh tuyệt đối không nên dùng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng, cũng như hạn chế chuyển tiền qua lại giữa hai loại tài khoản. Nhưng vấn đề là, sau 3 năm, 5 năm nữa, chúng ta có còn nhớ đó là dòng tiền gì để giải trình không. Khi đó, rủi ro là các nguồn tiền này bị ấn định nghĩa vụ thuế oan, cho dù bản chất không phát sinh nghĩa vụ thuế. Nhìn chung, hộ kinh doanh nên chủ động thực hiện nghĩa vụ thuế một cách trung thực để tránh các rủi ro truy thu thuế", ông Tuấn nhấn mạnh.
