Đánh giá cao những nội dung mới tại Dự án Luật, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, một số đại biểu Quốc hội cho rằng, cần tiếp tục cân nhắc một số nội dung về phòng chống rửa tiền.
Tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng nay 09/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.
Tham gia góp ý Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, quan tâm đến nội dung sửa Luật Phòng, chống rửa tiền, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng đánh giá cao việc ban soạn thảo đã đưa 15 dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa vào Dự thảo Luật tại Điều 33. Và cho rằng, đây là bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa khuyến nghị 15 của FATF và tạo cơ sở pháp lý cho việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro rửa tiền liên quan đến tài sản mã hóa.
Tuy nhiên, từ góc độ công nghệ, đại biểu cho rằng, cần thiết kế các dấu hiệu đáng ngờ trong nhóm 15 dấu hiệu đáng ngờ trong Dự thảo, bởi hiện quy định này đang được liệt kê dàn trải. Vì vậy, cần hệ thống lại theo từng nhóm để điều khoản rõ ràng và logic hơn.
“Ví dụ, nhóm chỉ báo ngoại chuỗi (Off-chain) liên quan đến định danh và hành vi truy cập sử dụng IP, VPN ẩn danh, thiết bị dùng chung bởi nhiều tài khoản P2P, hoặc né tránh quy trình định danh khách hàng KYC, CDD.
Hai là nhóm chỉ báo trên chuỗi (On-chain) phản ánh trực tiếp cấu trúc và lịch sử dịch chuyển của tài sản trên sổ cái phân tán. Chẳng hạn như sự dịch chuyển qua máy trộn tiền, phân tách dòng tiền qua nhiều địa chỉ ví, sử dụng các công nghệ tăng cường tính riêng tư, hoặc chuyển tài sản qua cầu nối liên chuỗi.
Và nhóm chỉ báo về VASP (Nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo) và địa chỉ ví như giao dịch liên quan đến nền tảng cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa không được cấp phép, địa chỉ thuộc danh sách trừng phạt, hoặc có liên hệ với các khu vực tài phán có rủi ro cao”, đại biểu chia sẻ.
Đại biểu cũng cho rằng, không nên coi 15 dấu hiệu như trên là một danh sách đóng. Bởi hệ sinh thái Web3 và AI đang phát triển rất nhanh, cùng với đó là các mô hình giao dịch mới, các giao thức mới và phương thức mới để che giấu hoặc phân tán dòng tiền. AI cũng đang được sử dụng ngày càng nhiều để tự động hóa các hoạt động trong giao dịch và có thể làm thay đổi đáng kể mô hình rủi ro.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bên cạnh các dấu hiệu được quy định cụ thể trong luật, cần có một khoản mở giao cho Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.
Cùng với nội dung đã nêu, đại biểu cũng đề nghị, cần đảm bảo năng lực kỹ thuật để phát hiện các dấu hiệu trên chuỗi; cần hình thành năng lực phân tích và điều tra tệ tài kỹ thuật số.
“Tôi cho rằng, đối với tài sản mã hóa, chúng ta cần chuyển từ tư duy quy định phải phát hiện dấu hiệu sang tư duy đầy đủ hơn là phát hiện bằng dữ liệu, bằng công cụ và ai có năng lực phân tích kết quả đó. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, quy định rất dễ dừng lại ở yêu cầu tuân thủ trên văn bản”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh bày tỏ.
Cũng quan tấm đến việc sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền, tham gia góp ý, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cũng cho rằng, về khái niệm và tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi (Điều 3), mặc dù cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu chỉnh lý khái niệm này, tuy nhiên đề nghị các tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi phải rõ, có thể kiểm chứng. Không nên đặt lên tổ chức tín dụng trách nhiệm điều tra những quan hệ kiểm soát mờ ám mà họ không có thẩm quyền hoặc dữ liệu để xác minh.
“Cần đồng bộ với pháp luật về doanh nghiệp, xây dựng cơ chế khai thác dữ liệu chủ sở hữu hưởng lợi từ cơ sở dữ liệu quốc gia, xác định trách nhiệm cập nhật và độ tin cậy của dữ liệu để giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả phòng chống rửa tiền”, đại biểu góp ý.
Về nghĩa vụ báo cáo giao dịch đáng ngờ (Điều 26), Ngân hàng Nhà nước đã tiếp thu theo hướng làm rõ “cơ sở hợp lý để nghi ngờ”, tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát phát sinh nghĩa vụ báo cáo theo hướng tổ chức tài chính phải báo cáo khi “nghi ngờ hoặc có cơ sở hợp lý để nghi ngờ” để bảo đảm thực hiện đầy đủ mục tiêu sửa đổi và phù hợp với khuyến nghị 20 của FATF. Đồng thời, cần bảo đảm cơ chế báo cáo đối với tài sản hoặc giao dịch liên quan đến tài trợ khủng bố được liên thông, thống nhất trong Luật Phòng, chống khủng bố về căn cứ, chủ thể tiếp nhận, thời hạn và phương pháp báo cáo.
