Khả năng dự báo thị trường, kiểm soát chi phí vận chuyển và quản trị rủi ro chuỗi cung ứng sẽ là "chìa khóa" giúp doanh nghiệp thuỷ sản duy trì đơn hàng, bảo vệ lợi nhuận.
Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), ngành thủy sản là một mắt xích quan trọng trong khu vực nông nghiệp, đóng góp lớn cho xuất khẩu, tạo việc làm và sinh kế cho hàng triệu lao động, nông dân, ngư dân. Tuy nhiên, trong ít nhất 2 tháng vừa qua, doanh nghiệp thủy sản đang đồng thời chịu áp lực từ nhiều phía.
“Những khó khăn có thể kể đến như môi trường kinh doanh, lao động, vốn tín dụng, khoa học công nghệ và thị trường. Các điểm nghẽn này xuất hiện đúng giai đoạn quý III và quý IV – mùa cao điểm thu mua nguyên liệu, chế biến và giao hàng xuất khẩu”, ông Nguyễn Hoài Nam cho biết.
Cụ thể, vấn đề đầu tiên được đại diện VASEP nêu là tín dụng. Theo đó, nhiều doanh nghiệp có lịch sử tín dụng tốt, xuất khẩu hàng trăm triệu USD mỗi năm, cần nguồn vốn lớn để thu mua tôm, cá cho nông dân, ngư dân nhưng hạn mức tín dụng thực tế đang bị thu hẹp. “Điều này có thể khiến doanh nghiệp không đủ dòng tiền thu mua nguyên liệu sản xuất và đáp ứng các đơn hàng”, Tổng Thư ký VASEP chia sẻ.
Bên cạnh vốn, thiếu lao động cũng là thách thức rất lớn. Ông Nam cho biết, Việt Nam hiện có lợi thế hàng đầu thế giới về công nghệ chế biến thủy sản, tạo ra giá trị gia tăng cao, nhất là ở các sản phẩm chế biến sâu. Tuy nhiên, ngành vẫn cần nhiều lao động trực tiếp cho các công đoạn như bóc tôm, phi lê cá, phân loại và hoàn thiện sản phẩm.
Theo đó, tại các vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, TP Hồ Chí Minh, nhiều doanh nghiệp dù đã tăng lương 25-30% vẫn khó tuyển đủ lao động. Do đó, đại diện VASEP cho rằng, cần có chính sách cân bằng giữa xuất khẩu lao động và bảo đảm nguồn lao động cho sản xuất trong nước, nếu không Việt Nam có thể mất dần lợi thế cạnh tranh trong 5 năm tới.
Một vướng mắc khác được VASEP phản ánh là quy định về thuế GTGT đối với hàng xuất khẩu kéo về. Trong bối cảnh xung đột toàn cầu, biến động logistics và rủi ro thanh toán, tình trạng hàng xuất khẩu phải quay về để sửa chữa, tái chế rồi xuất đi lại đang tăng. “Trước đây, hàng kéo về để xử lý, tái xuất không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế GTGT ngay. Tuy nhiên, theo quy định mới, doanh nghiệp phải tạm nộp thuế GTGT khi hàng quay về, sau đó mới thực hiện thủ tục hoàn thuế khi xuất đi lại. Quy định này làm tăng áp lực dòng tiền, nhất là trong bối cảnh tín dụng đã bị thu hẹp”, ông Nam nhận định.
Đặc biệt, VASEP cho biết chi phí vận tải biển đang tăng mạnh, tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp xuất khẩu. Chỉ trong vài ngày giữa tháng 6, nhiều hãng tàu đã thông báo tăng giá cước, có tuyến tăng tới 30%. Cước đi bờ Đông Hoa Kỳ tăng khoảng 2.000-3.000 USD/container, đi bờ Tây Hoa Kỳ tăng hơn 1.000 USD/container, đi châu Âu tăng 800-1.200 USD/container.
VASEP cho biết đối với các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam, đợt tăng cước hiện nay tạo ra áp lực trên nhiều phương diện, đặc biệt với các doanh nghiệp xuất khẩu hàng chục nghìn container mỗi năm. Trước hết là áp lực về chi phí, logistics vốn chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành xuất khẩu thủy sản. Khi giá cước tăng hàng chục phần trăm chỉ trong vài tuần, lợi nhuận của doanh nghiệp bị bào mòn đáng kể, đặc biệt đối với các hợp đồng đã ký trước đó với giá bán cố định.
Không chỉ vậy, ngành thủy sản còn có những đặc thù riêng khiến tác động từ biến động vận tải biển trở nên nghiêm trọng hơn. Các mặt hàng như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc hay sản phẩm chế biến sâu đều đòi hỏi bảo quản lạnh nghiêm ngặt trong suốt quá trình vận chuyển. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ phải trả chi phí cước biển cao hơn, mà còn phải gánh thêm các khoản chi phí liên quan đến container lạnh, điện lạnh, lưu kho, lưu bãi và các phụ phí phát sinh.
Trong trường hợp lịch tàu thay đổi hoặc hàng hóa đến chậm, doanh nghiệp còn đối mặt với nguy cơ bị khách hàng khiếu nại, phát sinh tranh chấp thương mại hoặc mất cơ hội kinh doanh.
Đối với các lô hàng xuất khẩu sang Mỹ, EU và Canada - những thị trường có thời gian vận chuyển dài, rủi ro này càng trở nên đáng kể.
Trước diễn biến phức tạp của thị trường vận tải biển, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp thủy sản cần chủ động hơn trong công tác quản trị logistics.
Một trong những giải pháp quan trọng là đặt chỗ vận chuyển sớm nhằm bảo đảm có đủ chỗ trên tàu và hạn chế rủi ro tăng giá vào phút cuối. Doanh nghiệp cũng cần theo dõi sát lịch trình tàu, đa dạng hóa đối tác vận chuyển và tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một hãng tàu hoặc một cảng trung chuyển.
Đối với các hợp đồng mới, yếu tố biến động cước vận tải cần được đưa vào quá trình đàm phán giá bán với khách hàng nhằm chia sẻ rủi ro. Với những hợp đồng đã ký, doanh nghiệp nên trao đổi sớm với đối tác để thống nhất phương án điều chỉnh lịch giao hàng hoặc phân bổ chi phí phát sinh nếu cần thiết.
Đặc biệt, các doanh nghiệp có đơn hàng đi Mỹ và Canada trong những tháng tới cần thận trọng khi cam kết thời gian giao hàng cố định, bởi thị trường vận tải vẫn đang biến động rất nhanh.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, triển vọng giá cước trong thời gian tới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến căng thẳng tại Trung Đông, khả năng khôi phục lịch trình ổn định của các hãng tàu và sức mua thực tế tại thị trường Mỹ sau giai đoạn nhập hàng sớm.
"Nếu các rủi ro địa chính trị được kiểm soát, áp lực cước có thể giảm bớt. Tuy nhiên, trong bối cảnh mùa cao điểm vận tải đến sớm và năng lực vận tải toàn cầu vẫn đang bị kéo giãn, mặt bằng giá cước khó có khả năng giảm mạnh trong ngắn hạn", VASEP nhận định.
Đối với ngành thủy sản, logistics không còn đơn thuần là một khoản chi phí phát sinh, mà đang trở thành yếu tố chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh. Khả năng dự báo thị trường, kiểm soát chi phí vận chuyển và quản trị rủi ro chuỗi cung ứng sẽ là "chìa khóa" giúp doanh nghiệp duy trì đơn hàng, bảo vệ lợi nhuận và nâng cao vị thế trên thị trường xuất khẩu trong giai đoạn nhiều biến động hiện nay.
.jpg "Quyết liệt “Cuộc chiến” chống khai thác thủy sản tận diệt")
