Để tăng trưởng cao và bền vững cần có chính sách ưu đãi và hỗ trợ trọng tâm với khu vực doanh nghiệp sản xuất trong nước, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu.
Sự hỗ trợ này giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường và nguồn vốn dài hạn, kể cả thông qua các cơ chế hỗ trợ của Nhà nước. Đây là một trong những đề xuất được PGS TS Phạm Thế Anh - Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ khi đề cập những định hướng chính sách lớn vừa thúc đẩy tăng trưởng vừa giữ được ổn định vĩ mô.
Theo PGS TS Phạm Thế Anh, chiến lược tăng trưởng cao của Việt Nam hiện đang dựa nhiều vào các dự án đầu tư quy mô lớn, đặc biệt là hạ tầng ở cả khu vực công và khu vực tư nhân. Theo kế hoạch đầu tư trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, tổng nhu cầu vốn của Việt Nam rất lớn - khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, đầu tư công dự kiến khoảng 8,2 triệu tỷ đồng.
PGS TS Phạm Thế Anh phân tích: Việc gia tăng đầu tư công có thể kéo theo thâm hụt ngân sách tăng từ 3% GDP/năm như hiện nay lên khoảng 5% GDP/năm. Trong kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn như chênh lệch giữa tiết kiệm - đầu tư, thu - chi ngân sách, hay xuất khẩu - nhập khẩu luôn có mối quan hệ ràng buộc lẫn nhau. Không thể thúc đẩy một biến số tăng mạnh mà các biến số khác không thay đổi tương ứng.
Với quan điểm này, chuyên gia kinh tế cho rằng, các dự án đầu tư theo hình thức BT cũng hẳn đã “phi rủi ro” với nền kinh tế. Dù là đầu tư công hay đầu tư theo hình thức BT, nếu triển khai quy mô lớn có thể vẫn gây ra thâm hụt thương mại, tiêu tốn ngoại tệ, có thể suy giảm nguồn tiết kiệm quốc gia. Nguồn lực dành cho khu vực sản xuất và cho các dự án đầu tư công thiết yếu sẽ bị thu hẹp.
Trên cơ sở đó, PGS TS Phạm Thế Anh nhấn mạnh, chính sách tài khóa cần đề cao tính tiết kiệm và kỷ luật đầu tư, đặc biệt là trong lựa chọn, sàng lọc và sắp xếp thứ tự ưu tiên các dự án hạ tầng cấp thiết và dự án hạ tầng có thể giãn tiến độ. Việc cân nhắc kỹ lưỡng và lựa chọn các dự án hạ tầng sẽ tránh tình trạng đầu tư dàn trải. Bởi hiện nhiều địa phương, bộ ngành cùng đề xuất các dự án đầu tư quy mô lớn nhưng lại thiếu kế hoạch tổng thể để điều phối và tối ưu hóa nguồn lực.
Bên cạnh chính sách tài khoá là chính sách tiền tệ. Khi chính sách tài khóa đã mở rộng để hỗ trợ tăng trưởng, PGS TS Phạm Thế Anh khuyến nghị là chính sách tiền tệ cần thận trọng và giữ vai trò “mỏ neo” cho ổn định vĩ mô.
Chuyên gia phân tích thêm: Nếu tiền tệ “chạy” theo nhu cầu tín dụng, dòng tiết kiệm trong nền kinh tế sẽ có xu hướng dịch chuyển khỏi khu vực sản xuất để vào các kênh đầu tư khác như vàng hay bất động sản sẽ không tạo ra tăng trưởng thực chất, làm suy giảm nguồn vốn cho đầu tư dài hạn. Ngoài ra, tỷ giá cần được điều hành linh hoạt, đóng vai trò tín hiệu cảnh báo sớm cũng như khả năng hấp thụ các cú sốc từ bên ngoài, qua đó góp phần ổn định kinh tế trong nước.
Định hướng chính sách thứ hai, theo chuyên gia kinh tế cần thúc đẩy phát triển hàng hoá hướng đến xuất khẩu, tạo nguồn thu ngoại tệ ổn định để hỗ trợ cho các chương trình đầu tư quy mô lớn.
Nội dung này được đề xuất dựa trên kinh nghiệm thành công từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc với một lộ trình nhất quán. Đó là Nhà nước tập trung nguồn lực và chính sách để hỗ trợ các doanh nghiệp, tập đoàn chủ lực sản xuất hàng hóa xuất khẩu.
Cụ thể, tại Nhật Bản là các tập đoàn như Mitsubishi, Sony, Honda; Hàn Quốc có Hyundai, Samsung; Singapore tận dụng lợi thế địa lý để phát triển các dịch vụ giá trị cao, thu ngoại tệ từ xuất khẩu công nghệ và dịch vụ. Với Trung Quốc, trước khi triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, nền sản xuất có khả năng xuất khẩu mạnh ra toàn cầu, góp phần tăng nhanh thặng dư thương mại, từ mức vài chục tỷ USD vào đầu những năm 2000 đã lên đến 1.200 tỷ USD trong thời gian gần đây.
Nguồn lực dồi dào này tạo nền tảng để Trung Quốc triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, không gây mất cân đối vĩ mô nghiêm trọng. Chưa kể, năng lực sản xuất trong nước đủ mạnh để đáp ứng phần lớn nhu cầu cho các dự án, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Từ những kinh nghiệm đó, PGS TS Phạm Thế Anh đề cập đến cốt lõi của chiến lược đầu tư công cho tăng trưởng cao không chỉ mở rộng quy mô đầu tư mà cần phát triển nền sản xuất hàng hóa hướng tới xuất khẩu, tạo nguồn thu ngoại tệ và tích lũy trong nước. Trên nền tảng đó, việc triển khai các dự án hạ tầng lớn có thể bền vững.
Đề cập đến những khuyến nghị chính sách, chuyên gia cho rằng, trọng tâm của Nhà nước trong giai đoạn hiện nay cần hướng mạnh hơn vào khu vực doanh nghiệp sản xuất trong nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là những chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế.
Theo đó, cần phân bổ nguồn lực và có các chính sách ưu đãi, hỗ trợ trọng tâm giúp doanh nghiệp sản xuất trong nước tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường và nguồn vốn dài hạn. Đây cũng là giải pháp gia tăng giá trị cho khu vực doanh nghiệp nội địa trong bối cảnh xuất khẩu Việt Nam ngày càng tăng song khu vực FDI chiếm tỷ trọng xuất khẩu ngày càng tăng.
