Chính sách thuế quan mới của Hoa Kỳ đặt ra thách thức cho một số ngành sản xuất thâm dụng lao động nhưng không làm thay đổi vị thế chiến lược của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã chính thức công bố thời điểm áp dụng chính sách thuế quan mới theo Mục 301 đối với hàng hóa nhập khẩu từ nhiều quốc gia, từ ngày 24/7/2026. Mặc dù Việt Nam phải chịu mức thuế 12,5% - cao hơn 2,5 điểm phần trăm so với một số đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong khu vực, báo cáo phân tích mới nhất từ VCBS vẫn đưa ra đánh giá khả quan về triển vọng xuất khẩu dài hạn và sức hút đầu tư của Việt Nam.
Biểu thuế Mục 301 tạo ra sự phân hóa giữa các quốc gia xuất khẩu, cụ thể: Nhóm chịu thuế 12,5%, bao gồm: Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan, Philippines; Nhóm chịu thuế 10,0% gồm có: Indonesia, Malaysia, Campuchia, Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka.
Đánh giá về lợi thế cạnh tranh của Việt Nam, VCBS cho biết, so với Trung Quốc, dù cùng chịu mức thuế 12,5%, Việt Nam không chịu các khoản thuế trừng phạt bổ sung tích lũy từ các giai đoạn trước như Trung Quốc. Nhờ đó, mức thuế bình quân thực tế của Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc, giúp duy trì lợi thế cạnh tranh trong việc thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
So với nhóm thuế 10%, mặc dù chịu mức thuế cao hơn 2,5 điểm phần trăm so với Indonesia, Thái Lan, Ấn Độ hay Malaysia, VCBS đánh giá mức chênh lệch này không đủ lớn để kích hoạt sự dịch chuyển đáng kể của chuỗi cung ứng toàn cầu khỏi Việt Nam. VCBS cũng cho rằng, mức thuế 12,5% được áp dụng thay thế cho mức thuế tạm thời 10% trước đó, đồng nghĩa với mức tăng thực tế chỉ là 2,5% nên không gây ra cú sốc quá lớn cho cộng đồng doanh nghiệp.
Một trong những điểm tựa quan trọng cho triển vọng xuất khẩu của Việt Nam là cơ cấu hàng hóa xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Theo đó, nhóm hàng máy tính, điện tử & linh kiện chiếm xấp xỉ 32,4% tổng kim ngạch xuất khẩu; máy móc, thiết bị & phụ tùng chiếm xấp xỉ 16,0%; điện thoại & linh kiện chiếm xấp xỉ 6,5%.
“Các nhóm mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn này, cùng với sản phẩm bán dẫn, nông sản và hóa chất, nằm trong danh sách được miễn trừ khỏi biểu thuế Mục 301. Do đó, động lực tăng trưởng xuất khẩu chính của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ về cơ bản không bị tác động tiêu cực đáng kể”, VCBS đánh giá.
Mặc dù tổng thể ổn định, VCBS cho rằng, áp lực cạnh tranh sẽ gia tăng rõ nét hơn tại các ngành thâm dụng lao động. Theo đó, đối với ngành dệt may. Việt Nam chịu mức thuế bổ sung 12,5% trên thuế MFN, trong khi Ấn Độ chịu 10%. Bên cạnh đó, các nước như Bangladesh, Campuchia, Indonesia, Malaysia không chỉ chịu mức thuế 10% mà còn có khả năng hưởng hạn ngạch miễn thuế Mục 301 đối với một số mặt hàng dệt may.
Đối với ngành da giày. Do áp lực giá, các đối tác gia công (OEM/ODM) có xu hướng cân nhắc chuyển hướng một phần đơn hàng phân khúc giá rẻ sang các quốc gia chịu thuế 10%.
Đối với ngành đồ gỗ & sản phẩm gỗ. Áp lực chính không nằm ở mức thuế mà ở tiêu chuẩn thông quan. Doanh nghiệp bắt buộc phải chứng minh nguồn gốc gỗ hợp pháp và tuân thủ quy định lao động khi cơ quan có thẩm quyền của Hoa Kỳ siết chặt quản lý chuỗi cung ứng.
Đối với ngành thủy sản: Cá tra chịu tác động ngắn hạn không quá lớn do nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu vẫn khan hiếm. Tuy nhiên, về dài hạn, doanh nghiệp có thể phải chia sẻ chi phí thuế với khách hàng để giữ sức cạnh tranh; trong khi đó, ngành tôm có rủi ro cao hơn do thị trường đang dư cung, khiến chênh lệch thuế làm gia tăng nguy cơ chuyển dịch đơn hàng sang đối thủ có mức thuế thấp hơn.
Chia sẻ tại họp báo VietFish 2026 mới đây, ông Đỗ Ngọc Tài - Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đánh giá, cả 3 nhóm hàng chủ lực của thủy sản Việt Nam gồm tôm, cá tra và hải sản đều gặp khó khăn, nhưng nguyên nhân và mức độ khác nhau.
Đối với tôm, theo ông Tài, sức ép lớn nhất đến từ thị trường Hoa Kỳ và sự cạnh tranh ngày càng mạnh của Ecuador, Ấn Độ. Trong tháng 6, Ecuador vượt Ấn Độ trở thành nhà cung cấp tôm lớn nhất cho Hoa Kỳ. Xuất khẩu tôm của Ecuador sang Hoa Kỳ tăng khoảng 60%, trong khi Hoa Kỳ giảm 27% nhập khẩu tôm từ Việt Nam.
Về thuế Mục 301, Việt Nam đang chịu mức 12,5%, trong khi Ecuador và Ấn Độ ở mức 10%. Chênh lệch 2,5 điểm phần trăm tiếp tục làm giảm lợi thế cạnh tranh của tôm Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ.
Đối với cá tra, sản phẩm cá tra đông lạnh tại Hoa Kỳ có thuế MFN cơ bản ở mức 0%. Khi áp thêm thuế Mục 301 là 12,5%, mức thuế nhập khẩu cơ bản đối với cá tra Việt Nam là 12,5%. Tuy nhiên, cá tra Việt Nam vẫn thuộc diện áp thuế chống bán phá giá của Hoa Kỳ, nên tổng nghĩa vụ thuế thực tế có thể cao hơn, tùy doanh nghiệp và mức thuế chống bán phá giá áp dụng.
Trải qua giai đoạn nhiều biến động trước mối lo về rủi ro thuế quan, việc Hoa Kỳ áp thuế theo Mục 301, mặc dù vẫn còn tồn tại những rủi ro, nhưng ít biến động và ít bất định hơn. Báo cáo của VCBS tiếp tục duy trì kịch bản khả quan đối với triển vọng xuất khẩu của Việt Nam nhờ các yếu tố nội tại và chiến lược thích ứng.
Theo đó, Việt Nam vẫn duy trì được các lợi thế cốt lõi như vị trí địa lý thuận lợi, môi trường chính trị - xã hội ổn định và hệ thống hiệp định thương mại tự do (FTA) sâu rộng. Trong khi đó, các doanh nghiệp Việt Nam đã không ngừng nâng cao năng lực sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa thị trường sang EU để giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ.
.jpg "Thay đổi chính sách thuế quan: Chênh lệch 5 điểm phần trăm, ưu tiên chiến lược nào?")
