FED và nhiều ngân hàng trung ương (NHTW) lớn khác cùng thắt chặt tiền tệ. Trong khi NHTW Anh giữ nguyên lãi suất và NHTW Trung Quốc nới lỏng tiền tệ. Điều này tạo ra bức tranh phân hóa mạnh trong chính sách tiền tệ toàn cầu.
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) vừa tăng lãi suất lên 3,75 - 4% vào ngày 16/9 vừa qua, NHTW châu Âu (ECB) đã tăng lãi suất lên 2,5% hồi đầu tháng, còn Ngân hàng Trung ương Nhật (BoJ) được dự báo tăng lãi suất trong cuộc họp cuối tuần này. Ở chiều ngược lại, NHTW Anh (BoE) giữ nguyên lãi suất, trong khi NHTW Trung Quốc tiếp tục nới lỏng. Kỷ nguyên cùng nhau hạ lãi suất đã khép lại, nhường chỗ cho sự chia rẽ.
Nhóm NHTW nghiêng về tăng lãi suất đang lớn dần. Fed vừa có đợt tăng đầu tiên kể từ 2023, thêm 0,25 điểm phần trăm, kèm tín hiệu còn tiếp tục tăng lãi suất trong năm nay. Trước đó, ECB đã nâng lãi suất tiền gửi lên 2,5% ngày 10/9. Ngân hàng Dự trữ New Zealand cũng tăng lãi suất lên 2,75% hồi đầu tháng này, đợt tăng thứ hai trong chu kỳ.
Nhật Bản là tâm điểm tiếp theo. Lãi suất điều hành của BoJ hiện ở mức 1%, cao nhất kể từ 1995, và thị trường dự báo NHTW nước này có thể tăng lãi suất thêm lên 1,25% trong cuộc họp ngày 18 và 19/9/2026. Thành viên Hội đồng chính sách BoJ Hajime Takata, một trong những tiếng nói cứng rắn, mô tả năm 2026 là năm chính sách không còn gắn với một nhịp cố định mà điều chỉnh theo điều kiện trong và ngoài nước.
Điểm chung của khối này là căng thẳng năng lượng. Chiến sự tại Iran và căng thẳng quanh eo Hormuz đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng, làm lạm phát tăng đồng loạt ở các nền kinh tế phát triển và buộc các NHTW phải thắt chặt tiền tệ để neo giữ kỳ vọng giá cả.
Những kẻ ngược dòng
Trái với xu hướng đó, BoE giữ lãi suất ở 3,75% với tỷ lệ phiếu 6 trên 3, trong đó ba thành viên muốn tăng lãi suất lên 4%, đồng thời làm chậm tốc độ bán trái phiếu chính phủ. Sự thận trọng này phản ánh lo ngại về tăng trưởng yếu của kinh tế Anh, khiến ngân hàng chọn chờ đợi thay vì hành động.
NHTW Trung Quốc đi ngược hẳn phần còn lại. Thay vì thắt chặt, NHTW nước này tiếp tục nới lỏng tiền tệ, tăng phát hành trái phiếu và mở rộng ưu đãi lãi vay để hỗ trợ tăng trưởng, trong bối cảnh cầu nội địa yếu và giá cả có xu hướng giảm. Với Trung Quốc, mối lo là thiểu phát thay vì lạm phát, dẫn tới một chính sách hoàn toàn khác phần còn lại.
Nguyên nhân của sự phân hóa
Bức tranh phân hóa đã dịch chuyển trong năm nay. Suốt phần lớn năm 2026, câu chuyện là ECB và BoJ tăng lãi suất trong khi Fed giữ nguyên. Đợt tăng ngày 16/9 của Fed đã kéo Mỹ vào nhóm thắt chặt tiền tệ, khiến trục phân hóa chuyển sang giữa một bên là các nền kinh tế phát triển cùng tăng lãi suất và một bên nới lỏng tiền tệ. J.P. Morgan Asset Management từng gọi sự phân hóa lãi suất ngắn hạn là đặc điểm định hình của năm 2026.
Rủi ro được các chuyên gia cho là nằm ở tốc độ và quy mô. Khi các NHTW lớn di chuyển ngược chiều nhau, chênh lệch lãi suất giữa các nước thay đổi nhanh, kéo theo biến động mạnh trên thị trường tiền tệ và dòng vốn. Một mối lo cụ thể là hoạt động vay đồng yên lãi suất thấp để đầu tư nơi khác, quy mô ước tính hàng trăm tỷ USD, có thể bị đảo ngược khi BoJ tăng lãi suất, gây rung lắc thị trường toàn cầu.
Khác với thập niên 1990, khi còn các cơ chế phối hợp như G7, thế giới hiện thiếu một khung điều phối chung. Quyết định của BoJ sắp tới và cuộc họp tiếp theo của ECB ngày 29/10/2026 sẽ cho biết đợt tăng lãi suất vừa qua là đơn lẻ hay khởi đầu một chu kỳ.
Với Việt Nam, sự phân hóa này tạo sức ép từ hai phía. Việc Fed, ECB và BoJ cùng thắt chặt tiền tệ sẽ neo chi phí vốn toàn cầu ở mức cao và tạo áp lực lên tỷ giá VND, thu hẹp dư địa nới lỏng của Ngân hàng Nhà nước.
Ở chiều khác, việc Trung Quốc nới lỏng tiền tệ và cầu nội địa yếu có thể đẩy hàng giá rẻ tràn sang khu vực, đồng thời làm giảm sức mua đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam. Khả năng đảo ngược của dòng vốn vay đồng yên cũng làm tăng biến động khu vực.
