Việc ban hành cơ chế, chính sách đặc biệt cho khu vực kinh tế Nhà nước được cho là cần thiết, tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng, nội dung Dự thảo Nghị quyết cần rõ phạm vi, tránh dàn trải.
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế Nhà nước được Bộ Tài chính xây dựng gồm 08 Chương, 14 Điều gắn với 05 nhóm thành tố chủ yếu của kinh tế Nhà nước gồm: Kết cấu hạ tầng; ngân sách Nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách và vốn Nhà nước tại doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống; doanh nghiệp Nhà nước; tổ chức tín dụng Nhà nước; đơn vị sự nghiệp công lập.
Theo đó, Dự thảo Nghị quyết cụ thể hóa 03 chính sách đặc biệt đối với các nội dung quan trọng, mang tính mới, đột phá phát triển kinh tế Nhà nước, trong đó có chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp Nhà nước mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược được áp dụng các cơ chế ưu đãi.
Cụ thể, doanh nghiệp được sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước tại doanh nghiệp để tăng vốn điều lệ; được trích tối đa 10% trên phần lợi nhuận vượt kế hoạch từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hàng năm của doanh nghiệp để hình thành quỹ thưởng.
Doanh nghiệp Nhà nước đầu tư, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cũng được áp dụng các cơ chế ưu đãi. Theo đó, doanh nghiệp nhà nước được chủ động sử dụng Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp (gọi tắt là Quỹ) để đầu tư máy móc, thiết bị, phòng thí nghiệm, trung tâm dữ liệu phục vụ trực tiếp đổi mới dây chuyền sản xuất và chuyển đổi số; phối hợp với Nhà nước (thông qua Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia - NAFOSTED) thực hiện cơ chế đồng tài trợ đối với các dự án công nghệ xanh, công nghệ có quy mô lớn và tính lan tỏa cao.
Doanh nghiệp được giữ lại toàn bộ hoặc một phần lợi nhuận hợp pháp phát sinh để tái đầu tư cho Quỹ, trên cơ sở bảo đảm công khai, minh bạch, hạch toán đầy đủ và chịu trách nhiệm trước pháp luật; góp vốn hình thành, tham gia góp vốn hoặc liên kết thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm; được loại trừ trách nhiệm đối với rủi ro mang tính khách quan trong trường hợp đã thực hiện đầy đủ quy trình ra quyết định, quản trị rủi ro, công khai, minh bạch và không có hành vi vi phạm pháp luật.
Không chỉ có vậy, doanh nghiệp Nhà nước còn được miễn/giảm thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng cho các máy móc, thiết bị, linh kiện là một phần không thể tách rời của hợp đồng chuyển giao công nghệ hoặc thương vụ mua bán và sáp nhập; được sử dụng tài sản trí tuệ, bản quyền công nghệ để góp vốn thành lập doanh nghiệp mới hoặc liên doanh, liên kết với tư nhân nhằm thương mại hóa sản phẩm.
Nhìn nhận về nội dung Dự thảo Nghị quyết, không ít ý kiến cho rằng, các chính sách được thiết kế trong Dự thảo cho thấy mục tiêu không phải là “ưu ái” doanh nghiệp Nhà nước theo nghĩa truyền thống, mà tạo khung thể chế phù hợp để khu vực này vận hành gần hơn với logic thị trường, đồng thời thực hiện những nhiệm vụ mà khu vực tư nhân khó hoặc không thể đảm đương. Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, nội dung Dự thảo vẫn còn đó nhiều tồn tại cần được rà soát, hoàn thiện.
Cho ý kiến về các đề xuất chính sách, nhiều thành viên Hội đồng thẩm định cho rằng, hồ sơ Dự án Nghị quyết còn khá sơ sài, chưa làm rõ được một số nội dung cấp bách. Một số nội dung chỉ mang tính liệt kê mà chưa chỉ ra được khác với pháp luật hiện hành như thế nào, tại sao cần quy định khác; nhiều nội dung không thuộc thẩm quyền của Quốc hội...
Khẳng định sự cần thiết ban hành Nghị quyết để thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú bày tỏ, phạm vi điều chỉnh Dự thảo Nghị quyết chưa rõ ràng, không có trọng tâm, trọng điểm; các nội dung trong Dự thảo Nghị quyết cơ bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ…
Do đó, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo về hoàn thiện lại hồ sơ, sớm gửi thẩm định lại.
Trước đó, tham gia góp ý Dự thảo Nghị quyết, nhiều ý kiến cũng bày tỏ mong muốn, chính sách được xây dựng sẽ giúp giảm bớt sự chồng chéo giữa quản lý Nhà nước và quản lý chủ sở hữu, đồng thời thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn về trách nhiệm và quyền hạn. Bởi điều này không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, mà còn tạo điều kiện để cơ quan quản lý thực hiện giám sát trên cơ sở kết quả và hiệu quả, thay vì can thiệp sâu vào hoạt động điều hành.
