Các chính sách khuyến khích và thúc đẩy 2 trụ cột chiến lược kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân, có vai trò quan trọng tạo động lực tăng trưởng theo mục tiêu cao 2 chữ số giai đoạn tới.
Các nghị quyết mới của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, đang đặt ra những yêu cầu mới đối với mô hình tăng trưởng của Việt Nam.
Việc đánh giá đầy đủ vai trò của hai khu vực kinh tế chủ lực, đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước và thị trường, là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với chiến lược phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
Phát biểu tại hội thảo khoa học “Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân - Hai trụ cột chiến lược tạo động lực tăng trưởng và quốc gia thịnh vượng” do Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh tổ chức, ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết đây là một chủ đề rất thời sự và có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Thành phố đang triển khai các định hướng phát triển kinh tế - xã hội theo tinh thần các nghị quyết mới của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước.
Trong giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh xác định mục tiêu tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, đồng thời chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thành phố định hướng phát triển trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á; phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao; đồng thời đẩy mạnh liên kết vùng, phát triển hạ tầng hiện đại và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND TPHCM, trong quá trình triển khai các định hướng chiến lược đó, Thành phố cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết tăng trưởng kinh tế của Thành phố trong những năm gần đây chưa thực sự ổn định, có sự dao động giữa các giai đoạn phục hồi nhanh và những năm tăng trưởng thấp, trong khi các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần suy giảm. Năng suất lao động của Thành phố tuy ở mức cao so với bình quân cả nước nhưng tốc độ cải thiện còn chậm và chưa tạo được bứt phá. Đồng thời, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp – đại diện cho đổi mới sáng tạo và tiến bộ công nghệ – mới đạt khoảng 35–38% tăng trưởng, thấp hơn mục tiêu trên 45% mà Thành phố đặt ra. Điều này cho thấy các động lực tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò.
"Khu vực kinh tế tư nhân tuy năng động nhưng quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa thực sự tạo ra các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn. Trong khi đó, khu vực kinh tế nhà nước vẫn cần tiếp tục được tái cơ cấu để nâng cao hiệu quả, tăng vai trò dẫn dắt và phối hợp tốt hơn với khu vực tư nhân. Ngoài ra, các thách thức về hạ tầng, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực, liên kết vùng và thể chế quản lý đô thị cũng đặt ra yêu cầu phải có những cách tiếp cận chính sách mới", Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường nhìn nhận.
Theo đó, Lãnh đạo UBND TP cho rằng, đối với TP HCM nói riêng, phân tích khả năng và điều kiện để Thành phố Hồ Chí Minh đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, đồng thời nhận diện các động lực tăng trưởng mới và đề xuất các chính sách nhằm khai thác hiệu quả các dư địa phát triển của Thành phố là hết sức quan trọng. Cùng với đó, đề xuất các chính sách thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn trong các ngành công nghệ cao, kinh tế số và dịch vụ giá trị gia tăng cao. Song song, cần thiết đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt trong vai trò dẫn dắt phát triển hạ tầng, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh, đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước.
Tại hội thảo, PGS. TS. Bùi Quang Hùng, Phó giám đốc phụ trách Đại học Kinh tế TP. HCM phát biểu, bên cạnh các mục tiệu cụ thể hội thảo đặt ra, tập trung phân tích khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, đồng thời đề xuất các giải pháp chính sách nhằm phát huy hiệu quả cả khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân như Lãnh đạo TP HCM "đặt hàng", UEH cũng mong muốn, từ kết quả hội thảo, Nhà trường có thể tiếp tục phối hợp với Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan trong việc xây dựng các chương trình nghiên cứu, phát triển cơ sở dữ liệu, thiết kế các công cụ phân tích và cung cấp tư vấn chính sách phục vụ điều hành phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố trong dài hạn. "Đây cũng là cách tiếp cận mà UEH đang theo đuổi, đó là gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu học thuật với nhu cầu thực tiễn của địa phương và đóng góp trực tiếp vào quá trình hoạch định chính sách", PGS. TS. Bùi Quang Hùng cho biết.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Kim Đức, Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Kinh tế - UEH, nhấn mạnh định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Dựa trên kết quả phân tích mô hình SWOT và khảo sát doanh nghiệp, TS Đức chỉ ra thế mạnh cốt lõi của khu vực tư nhân chính là sự linh hoạt, khát vọng đổi mới sáng tạo và am hiểu thị trường nội địa. Tuy nhiên, khối này đang bị kìm hãm bởi rào cản tiếp cận vốn, đất đai và hạn chế về trình độ công nghệ.
TS Trần Kim Đức kiến nghị: “Để tháo gỡ, Nhà nước cần sớm xây dựng cơ chế thử nghiệm (Sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới, đồng thời ưu tiên mua sắm công đối với các sản phẩm công nghệ từ doanh nghiệp nội địa để tạo bệ phóng vững chắc".
TS Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) cho rằng doanh nghiệp Nhà nước nắm trong tay nguồn lực khổng lồ nhưng lại bị "ràng buộc" bởi cơ chế hành chính rập khuôn, đơn cử như công tác quy hoạch cán bộ cũng phải trải qua 4-5 bước tương tự như bộ máy chính quyền. Trái lại, khối doanh nghiệp tư nhân vô cùng năng động nhưng lại luôn "đói" vốn và thiếu mặt bằng sản xuất.
Do đó, Chủ tịch HUBA kiến nghị cần đẩy mạnh tiến độ cổ phần hóa để giải phóng nguồn lực đất đai, đồng thời tái cấu trúc thị trường tín dụng theo hướng nhường phần lớn "room" vay vốn ngân hàng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, buộc các tập đoàn lớn phải chủ động huy động vốn qua thị trường chứng khoán.
TS Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Quỹ đầu tư Dragon Capital, cảnh báo về vấn đề nguồn vốn và vòng quay tiền trong nền kinh tế. Ông cho rằng mặc dù dư nợ tín dụng ngân hàng đang lên tới mức 135% GDP, nhưng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp thực chất chỉ đạt vỏn vẹn khoảng 4% GDP nếu loại bỏ phần phát hành chéo của hệ thống ngân hàng.
Ông Tuấn chỉ ra rào cản chí mạng là sự yếu kém của hạ tầng xếp hạng tín nhiệm và sự lệch pha của cơ cấu nhà đầu tư; các công ty bảo hiểm đang nắm giữ hàng chục tỷ đô la nhưng bị bắt buộc chỉ mua trái phiếu Chính phủ với lợi suất 3-4%, trong khi doanh nghiệp tư nhân phải gồng mình gánh lãi suất vay ngân hàng lên tới 12%. Đồng thời, cảnh báo mạnh mẽ về an sinh xã hội khi dân số bước vào chu kỳ già hóa nhanh vào năm 2040 nếu không có các quỹ hưu trí tự nguyện chuyên nghiệp...
Đánh giá toàn diện vai trò, hiệu quả và đóng góp của hai khu vực kinh tế trong giai đoạn phát triển mới, các chuyên gia, nhà khoa học cũng phân tích các điểm nghẽn về thể chế, quản trị và phân bổ nguồn lực. Làm rõ vai trò của hai khu vực kinh tế trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hình thành mô hình tăng trưởng mới. Đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước và thúc đẩy phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân; Tham chiếu kinh nghiệm quốc tế và gợi ý chính sách cho Việt Nam và TP. Hồ Chí Minh.
Trên cơ sở các tham luận, hội thảo nhấn mạnh một số định hướng chính sách trọng tâm gồm: Hoàn thiện thể chế, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và bình đẳng; Chuyển mạnh vai trò của Nhà nước từ can thiệp trực tiếp sang kiến tạo phát triển, tách bạch chức năng quản lý và chức năng chủ sở hữu; Nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu và có tính dẫn dắt.
Đặc biệt, các chuyên gia, nhà khoa học đề xuất và nhấn mạnh các giải pháp cần thiết nhằm tháo gỡ rào cản cho khu vực kinh tế tư nhân, tạo điều kiện thuận lợi để khu vực kinh tế tư nhân phát huy vai trò là động lực quan trọng của tăng trưởng, đặc biệt trong đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành mới.
Song song, phát triển thị trường tài chính hiện đại, thúc đẩy các mô hình hợp tác công- tư; Tăng cường liên kết Nhà nước-Doanh nghiệp-Đại học để chuyển hóa tri thức thành năng lực phát triển sản xuất; Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng số.
Hội thảo khẳng định trong giai đoạn phát triển mới: Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không đối lập mà bổ trợ lẫn nhau trong một hệ sinh thái phát triển thống nhất. Kinh tế nhà nước đóng vai trò định hướng, dẫn dắt và bảo đảm các cân đối lớn; kinh tế tư nhân là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Việc hoàn thiện thể chế để hai khu vực phát triển hài hòa, phát huy đúng vai trò theo tinh thần Nghị quyết 68 và 79, sẽ là yếu tố quyết định đối với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao vị thế của nền kinh tế Việt Nam.
