Cuộc đua hydro xanh và bài toán của Việt Nam

Đối mặt với cơn khủng hoảng năng lượng đang diễn ra, Ấn Độ và Trung Quốc tăng tốc kế hoạch sản xuất điện sạch. Những khoản đầu tư khổng lồ của hai quốc gia đông dân nhất thế giới đang diễn ra đồng thời, trong khi phương Tây âm thầm rút lui khỏi các mục tiêu hydro xanh từng rất tham vọng do bài toán chi phí vượt ngoài dự tính.

Với gói trợ cấp khoảng 2,1 tỷ USD, New Delhi đặt mục tiêu sản xuất 5 triệu tấn hydro xanh mỗi năm vào 2030 - tương đương gấp 5 lần quy mô thị trường toàn cầu hiện nay và gấp đôi ước tính sản lượng của Trung Quốc cùng thời điểm.

Ấn Độ đã thu hút vốn tư nhân bằng cách kết hợp trợ cấp với đảm bảo tiêu thụ từ các nhà máy lọc dầu, nhà máy sản xuất phân bón và nhà máy thép, giúp các dự án khả thi về mặt tài chính ngay từ đầu.

Động lực chính là an ninh năng lượng. Hydro ở Ấn Độ chủ yếu được sản xuất từ ​​khí đốt tự nhiên nhập khẩu, nguồn cung này đã chịu một loạt cú sốc từ Trung Đông, Ukraine và đại dịch COVID-19.

Nhờ năng lực triển khai của các tập đoàn Nhà nước khổng lồ cùng khả năng huy động khu vực tư nhân vào những dự án công nghiệp quy mô lớn, được quy hoạch bài bản, Trung Quốc đang theo đuổi mục tiêu duy trì sự thống trị trong lĩnh vực hydro khi ngành năng lượng chuyển dịch sang hướng sạch hơn.

Trong kế hoạch 5 năm công bố hồi tháng 3 năm nay, Bắc Kinh xếp hydro xanh cùng điện toán lượng tử, giao diện não - máy tính và robot AI vào nhóm ngành tiên phong. Đây là tín hiệu cho thấy dòng vốn đầu tư sẽ tiếp tục đổ mạnh vào lĩnh vực này.

Trung Quốc đã đầu tư 3,7 tỷ USD vào sản xuất hydro xanh năm ngoái. Theo dự báo của Rystad Energy, đến năm 2031, Trung Quốc sẽ có khoảng 2,6 triệu tấn hydro xanh được đưa vào hoạt động mỗi năm, tương đương với 26 tỷ USD đầu tư.

Phần lớn vốn đầu tư năm 2025 được rót vào dự án Chifeng do nhà sản xuất tua bin gió Envision Energy vận hành. Dự án hướng tới xuất khẩu hydro xanh và amoniac sang châu Á, châu Âu, Mỹ Latinh và Trung Đông; đồng thời đã giao lô amoniac xanh đầu tiên cho Lotte Fine Chemical vào tháng 2.

Ông Jose Bermudez, người đứng đầu bộ phận hydro của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, cho biết: “Nếu nhìn lại một hoặc hai năm trước, Trung Quốc không mấy nổi bật trong lĩnh vực hydro xanh, nhưng hiện nay, họ gần như nắm giữ tất cả các dự án lớn nhất thế giới”.

Trong khi Mỹ và châu Âu không giải được bài toán chi phí đắt đỏ để sản xuất hydro xanh thì Ấn Độ và Trung Quốc đã tìm cách tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư của họ.

Tại khu vực Nội Mông và nhiều địa phương có nguồn gió mạnh, bức xạ mặt trời lớn, chi phí sản xuất hydro xanh có thể giảm xuống khoảng 2 USD/kg - gần ngang mức hydro sản xuất từ than đá. Trung bình trên toàn Trung Quốc, chi phí hiện vào khoảng 4 USD/kg.

Tại Ấn Độ, giá thành sản xuất hydro xanh đã giảm còn khoảng 279 rupee (xấp xỉ 3 USD)/kg, từ mức khoảng 5 USD/kg vào năm 2023, sau khi chính phủ khởi động Sứ mệnh hydro xanh Quốc gia. Dự kiến ​​chi phí sẽ giảm xuống gần 2 USD/kg vào năm 2032 khi công nghệ được cải tiến, quy trình trở nên hiệu quả hơn và nhiều linh kiện được sản xuất trong nước.

Các nhà phân tích tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính Ấn Độ đã viết trong một báo cáo: “Với một trong những chi phí sản xuất điện năng tái tạo thấp nhất thế giới, Ấn Độ có vị thế tốt để chiếm một phần đáng kể thị trường xuất khẩu”.

Theo các chuyên gia, Việt Nam có tiềm năng gió và mặt trời lớn, nhất là ngoài khơi miền Trung và Nam Bộ, nhưng không nên đặt mục tiêu quá rộng. Hydro xanh nên được ưu tiên cho những lĩnh vực khó điện hóa như thép, hóa chất, phân bón, vận tải biển… thay vì dàn trải.

Ấn Độ dùng trợ cấp trực tiếp, Trung Quốc dùng quy hoạch và vốn Nhà nước. Việt Nam có thể hỗ trợ bằng miễn giảm thuế, ưu đãi đất, tín dụng xanh...

Ấn Độ đang “gom” nhu cầu trong nước để tạo quy mô. Việt Nam cũng nên buộc hoặc khuyến khích các ngành như phân bón, lọc hóa dầu, thép sử dụng hydro/amoniac xanh theo lộ trình nhất định.