Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng để duy trì đà phục hồi, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng đóng vai trò “đầu kéo” quan trọng cho nhiều lĩnh vực sản xuất, xây dựng và hạ tầng.
Tuy nhiên, tiến độ giải ngân những tháng đầu năm 2026 vẫn diễn ra chậm hơn kỳ vọng, tạo áp lực lớn cho các bộ, ngành và địa phương trong giai đoạn còn lại của năm.
Theo số liệu mới nhất từ Bộ Tài chính, tính đến giữa tháng 5/2026, tổng số vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước đã giải ngân đạt 166.018,4 tỷ đồng, tương đương 16,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao cả năm. Loại trừ phần vốn từ nguồn thu sử dụng đất và thu xổ số kiến thiết được địa phương giao tăng thêm, tỷ lệ giải ngân thực tế của cả nước đạt khoảng 16,9%.
Con số này cho thấy áp lực giải ngân trong các tháng cuối năm sẽ rất lớn, nhất là trong bối cảnh Chính phủ tiếp tục đặt mục tiêu đầu tư công sẽ là "đòn bẩy" thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Tín hiệu cải thiện nhưng chưa tạo đột phá
Dù tiến độ chung còn thấp, bức tranh giải ngân đầu tư công đã xuất hiện những tín hiệu tích cực hơn trong thời gian gần đây. Theo Bộ Tài chính, riêng trong tuần từ ngày 8-14/5/2026, giải ngân vốn đầu tư công ghi nhận mức tăng khá mạnh, đạt khoảng 12.105,6 tỷ đồng, cao gấp 1,3 lần so với tuần trước đó.
Diễn biến này cho thấy nhiều dự án đã bắt đầu tăng tốc triển khai sau giai đoạn đầu năm chậm trễ vì hoàn thiện thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, mức cải thiện hiện nay mới chỉ mang tính cục bộ và chưa đủ tạo ra bước chuyển rõ rệt cho toàn bộ hệ thống.
Nhiều ý kiến cho rằng tiến độ giải ngân thấp đã phản ánh những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm trong quản lý đầu tư công. Từ quy trình thủ tục còn phức tạp, sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan, cho tới tâm lý e ngại trách nhiệm của một bộ phận cán bộ thực thi… đều đang khiến dòng vốn đầu tư công chưa thể phát huy hết vai trò dẫn dắt nền kinh tế.
Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, việc giải ngân chậm khiến hiệu quả lan tỏa của đầu tư công tới khu vực doanh nghiệp bị suy giảm đáng kể. Nhiều doanh nghiệp xây dựng, vật liệu, logistics và công nghiệp hỗ trợ tiếp tục chịu áp lực thiếu việc làm hoặc dòng tiền do các dự án triển khai chậm hơn kế hoạch.
Kết quả thực hiện đầu tư công đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt giữa các khối bộ, ngành và các tỉnh, thành phố. Hệ thống ghi nhận chỉ có 8 bộ, cơ quan trung ương cùng 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước.
Các địa phương dẫn đầu về tốc độ tiêu thụ vốn bao gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Nghệ An, Khánh Hòa. Ở khối trung ương, các đơn vị giữ nhịp độ tốt gồm Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp.
Có tới 27 bộ, cơ quan trung ương cùng 20 địa phương đang chạy chậm hơn mức bình quân toàn quốc. Đáng chú ý, danh sách các đơn vị có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc thậm chí chưa giải ngân vẫn còn nhiều.
Áp lực tăng trưởng dồn vào những tháng cuối năm
Năm 2026 được đánh giá là giai đoạn nền kinh tế cần thêm động lực để duy trì đà phục hồi ổn định. Trong bối cảnh xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến thị trường thế giới, tiêu dùng trong nước chưa thực sự bứt phá mạnh, đầu tư công tiếp tục được xem trụ cột quan trọng nhất.
Không chỉ tạo việc làm cho nhiều ngành nghề, đầu tư công còn góp phần thúc đẩy nhu cầu vật liệu xây dựng, vận tải, cơ khí và dịch vụ tài chính. Đồng thời, việc đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng giao thông, logistics và đô thị cũng tạo nền tảng cải thiện năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.
Tuy nhiên, khi tiến độ giải ngân chậm kéo dài trong nửa đầu năm, áp lực hoàn thành kế hoạch sẽ dồn mạnh vào các quý cuối năm. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ “dồn toa” giải ngân, mà còn ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện dự án nếu các địa phương và chủ đầu tư chạy theo tiến độ.
Nếu đầu tư công tiếp tục chậm, tác động dây chuyền tới nền kinh tế sẽ rất rõ nét. Không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP trước mắt, việc chậm triển khai hạ tầng còn làm suy giảm khả năng thu hút đầu tư tư nhân và vốn FDI trong dài hạn.
Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn đầu tư quốc tế ngày càng gay gắt, tốc độ phát triển hạ tầng đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Những điểm nghẽn về giao thông, logistics và kết nối vùng nếu không được tháo gỡ nhanh sẽ làm giảm lợi thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Gỡ “nút thắt” cách nào?
Theo đánh giá của nhiều địa phương và doanh nghiệp xây dựng, một trong những nguyên nhân lớn khiến tiến độ giải ngân đầu năm chậm là tâm lý e ngại, sợ sai trong thực thi công vụ.
Sau nhiều vụ việc liên quan đến thanh tra, kiểm tra và xử lý trách nhiệm trong lĩnh vực đầu tư công thời gian qua, không ít cán bộ lựa chọn phương án “an toàn”, dẫn tới tình trạng hồ sơ xử lý chậm, quy trình kéo dài và tâm lý né tránh quyết định.
Bên cạnh đó, nhiều dự án dù đã được phê duyệt danh mục đầu tư nhưng khi bước vào triển khai thực tế lại phát sinh hàng loạt khó khăn liên quan đến giải phóng mặt bằng, xác định giá đất, nguồn vật liệu xây dựng và thủ tục điều chỉnh thiết kế.
Đáng chú ý, tại nhiều địa phương, nguồn cung vật liệu xây dựng như đất đắp, cát san lấp vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, khiến chi phí thi công tăng cao và tiến độ bị kéo chậm. Điều này tạo ra vòng luẩn quẩn khi dự án chậm tiến độ kéo theo giải ngân chậm, đồng thời làm ảnh hưởng tới hoạt động của các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng xây dựng.
Theo các chuyên gia, để đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong thời gian tới, trước hết, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút ngắn quy trình phê duyệt và tăng tính chủ động cho địa phương trong triển khai dự án. Song song với đó là cơ chế bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm nhằm giảm tâm lý e ngại trong thực thi công vụ.
Ngoài ra, việc nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Thực tế cho thấy nhiều dự án chậm không phải vì thiếu vốn mà do công tác chuẩn bị đầu tư chưa kỹ, dẫn tới phát sinh điều chỉnh trong quá trình triển khai.
Bên cạnh đó, cần tăng cường giám sát chất lượng giải ngân thay vì chỉ chạy theo tỷ lệ. Bởi, nếu chỉ đặt nặng mục tiêu giải ngân bằng mọi giá trong những tháng cuối năm, nguy cơ thất thoát, lãng phí hoặc giảm hiệu quả đầu tư là điều có thể xảy ra.
Nói như TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, "nút thắt" lớn nhất hiện nay không phải là thiếu vốn, mà nằm ở khả năng hấp thụ vốn. Nếu không giải quyết dứt điểm các vướng mắc về mặt bằng và thủ tục, áp lực dồn ứ vào cuối năm sẽ rất lớn, dễ dẫn đến tình trạng quá tải thi công và kéo lùi hiệu quả đầu tư.
Theo ông Lực, với quy mô hơn 1 triệu tỷ đồng, áp lực giải ngân đầu tư công năm 2026 không còn là con số khô khan trên báo cáo, mà đang hiện hữu rõ rệt trong từng cuộc họp tiến độ, từng công trường và gói thầu. Khi quỹ thời gian ngày càng eo hẹp, bài toán đặt ra không chỉ đơn thuần là "giải ngân bao nhiêu", mà phải là "giải ngân bằng cách nào" để vừa kịp tiến độ, vừa đạt hiệu quả thực chất. Trong cuộc đua này, địa phương nào chủ động tháo gỡ điểm nghẽn sớm sẽ tự tạo ra dư địa tăng trưởng bứt phá cho cả năm.
