Đề xuất áp giá điện theo giờ cao điểm, thấp điểm với khách hàng sinh hoạt được kỳ vọng thúc đẩy tiết kiệm điện, nhưng cũng làm dấy lên nhiều băn khoăn.
Bộ Tư pháp vừa đăng tải hồ sơ thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Trong đó, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung quy định về việc áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép.
Đề xuất này ngay lập tức thu hút sự quan tâm của dư luận bởi nếu được áp dụng, cách tính tiền điện đối với hộ gia đình có thể thay đổi đáng kể so với hiện nay. Theo dự thảo, giá điện theo thời gian sử dụng được xây dựng với mục tiêu phản ánh sát hơn chi phí cung ứng điện tại từng thời điểm trong ngày, qua đó khuyến khích người dân điều chỉnh thói quen sử dụng điện theo hướng tiết kiệm, hiệu quả hơn.
Với mô hình này, điện sử dụng trong khung giờ thấp điểm sẽ có mức giá thấp hơn, trong khi điện tiêu thụ vào giờ cao điểm sẽ có giá cao hơn. Cách tính này được kỳ vọng góp phần điều tiết phụ tải, giảm áp lực lên hệ thống điện trong các khung giờ có nhu cầu sử dụng lớn.
Về mặt lý thuyết, nhóm khách hàng có khả năng điều chỉnh thời gian sử dụng điện sang giờ thấp điểm có thể hưởng lợi nhờ chi phí tiền điện thấp hơn. Tuy nhiên, đề xuất cũng làm dấy lên không ít băn khoăn, đặc biệt với nhóm khách hàng sinh hoạt.
Trên thực tế, không phải hộ gia đình nào cũng có điều kiện linh hoạt thay đổi thói quen sử dụng điện. Với nhiều gia đình, đặc biệt là nhóm làm việc giờ hành chính, phần lớn nhu cầu sử dụng điện lại tập trung vào buổi sáng sớm và buổi tối - thời điểm các thành viên ở nhà, sinh hoạt, nấu ăn, sử dụng điều hòa, bình nóng lạnh và các thiết bị điện thiết yếu.
Điều này đồng nghĩa, nếu không có giải pháp sử dụng điện hợp lý hoặc thiếu khả năng dịch chuyển nhu cầu tiêu dùng sang giờ thấp điểm, không ít hộ gia đình có thể đối mặt với nguy cơ chi phí tiền điện tăng lên.
Một vấn đề khác cũng được nhiều người quan tâm là cách xác định khung giờ cao điểm, thấp điểm và mức giá cụ thể sẽ được xây dựng ra sao để bảo đảm tính hợp lý, minh bạch và khả thi.
Bởi lẽ, nếu khoảng cách giá giữa các khung giờ quá lớn hoặc khung giờ cao điểm được xác định chưa phù hợp với thực tế sinh hoạt của đa số hộ dân, chính sách có thể tạo thêm áp lực thay vì mang lại động lực điều chỉnh hành vi tiêu dùng điện.
Dự thảo cũng đề cập việc xây dựng lộ trình áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng trong ngày đối với khách hàng sinh hoạt. Đây là điểm cần thiết, bởi nhóm hộ gia đình có đặc thù tiêu dùng khác với doanh nghiệp, trong khi khả năng dịch chuyển thời gian sử dụng điện cũng hạn chế hơn.
Một nội dung khác đáng chú ý là yêu cầu minh bạch các cấu phần hình thành giá bán lẻ điện bình quân, từ chi phí mua điện, truyền tải, phân phối - bán lẻ đến chi phí vận hành hệ thống. Nếu được thực hiện rõ ràng, đây sẽ là cơ sở quan trọng để người dân hiểu hơn về biến động giá điện và tạo đồng thuận khi chính sách được điều chỉnh.
Nhìn ở góc độ tích cực, một số ý kiến cho rằng giá điện theo giờ có thể là công cụ hiệu quả để thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm, tối ưu hóa phụ tải và giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia, nhất là trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng tăng.
Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế và nhận được sự đồng thuận, bài toán quan trọng không chỉ nằm ở cách thiết kế biểu giá mà còn ở lộ trình triển khai, khả năng truyền thông và mức độ thích ứng của người dân.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN đánh giá, việc nghiên cứu áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt là xu hướng có thể mang lại nhiều lợi ích nếu được xây dựng hợp lý.
Theo Luật sư Hiệp, cơ chế này có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng điện, khuyến khích tiết kiệm năng lượng và giảm áp lực cho hệ thống điện trong các khung giờ cao điểm.
“Về nguyên tắc, việc áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng có thể tạo động lực để người dân điều chỉnh hành vi tiêu dùng điện theo hướng hiệu quả hơn. Đây là cách tiếp cận đã được nhiều quốc gia áp dụng”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhận định.
Tuy nhiên, theo Luật sư Hiệp, điều quan trọng là chính sách phải bảo đảm tính minh bạch, dễ hiểu và có lộ trình phù hợp để người dân thích nghi.
“Không phải mọi hộ gia đình đều có điều kiện linh hoạt thay đổi thời gian sử dụng điện. Vì vậy, việc xác định khung giờ và mức giá cần dựa trên đánh giá toàn diện về điều kiện sinh hoạt thực tế của người dân, tránh tạo áp lực bất hợp lý cho các nhóm yếu thế”, Luật sư Hiệp phân tích.
Cũng theo Luật sư, việc công khai đầy đủ thông tin, giải thích rõ cơ chế vận hành và tác động của chính sách sẽ là yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận xã hội.
“Chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi bảo đảm hài hòa lợi ích giữa ngành điện và người sử dụng điện. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là điều tiết phụ tải, mà còn phải hướng tới sự công bằng, minh bạch và phù hợp với thực tiễn đời sống”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh.
