Trong môi trường số, doanh nghiệp cần chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ nhằm tránh rủi ro pháp lý trong trong các giao dịch thương mại.
Thực tế hiện nay cho thấy các giao dịch ngày càng đa dạng, mở rộng ra nhiều lĩnh vực với tốc độ nhanh hơn và vượt ra khỏi các khuôn khổ truyền thống.
Chủ động phòng ngừa
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, có thể thấy rằng hoạt động đầu tư kinh doanh đang có những thay đổi lớn, đòi hỏi sự chuyển hóa các nền tảng giao dịch. Từ đây, các rủi ro pháp lý, tranh chấp pháp lý cũng gia tăng về số lượng, phức tạp hơn về bản chất.
Những loại tài sản mới, hàng hóa và hàng hóa phái sinh, tài sản số, tài sản trí tuệ, tài nguyên dữ liệu hiện diện trong các giao dịch thương mại, đầu tư cho thấy nếu tranh chấp phát sinh sẽ tác động tiêu cực đến doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rằng quản trị rủi ro pháp lý không chỉ là phản ứng, mà còn là một quá trình chủ động thiết kế, phòng ngừa và kiểm soát rủi ro trong suốt vòng đời của giao dịch.
Theo ông Nguyễn Dũng Tiến - Luật sư sở hữu trí tuệ, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV sở hữu trí tuệ VCCI (VCCI-IP) đề cập đến vấn đề đang tiềm ẩn nhiều rủi ro xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số đối với doanh nghiệp. Thông tin từ vị này, tính chất “vô hình”, dễ sao chép và chia sẻ không giới hạn, không biên giới của nội dung số đã khiến các hành vi vi phạm trở nên khó kiểm soát.
“Trong kỷ nguyên số hiện nay, sự dịch chuyển của các hành vi vi phạm sang môi trường trực tuyến là một xu hướng rõ rệt. Tại Việt Nam, khoảng 60% số đơn yêu cầu xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ liên quan đến thương mại điện tử. Các hình thức xâm phạm phổ biến như hàng giả, hàng nhái, xâm phạm nhãn hiệu, xâm phạm quyền tác giả đối với hình ảnh và nội dung quảng cáo… và đặc biệt rủi ro nữa là việc đánh cắp, mã hóa thông tin sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp”, ông Tiến cho biết.
Vì vậy, ông Nguyễn Dũng Tiến đề xuất doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ, chủ động nhận diện và xác lập quyền sớm. Đồng thời, doanh nghiệp cũng nên xây dựng hệ thống quản trị nội bộ, ứng dụng các biện pháp và công nghệ bảo vệ và theo dõi thị trường, sử dụng dịch vụ đại diện sở hữu trí tuệ...
Xử lý nhanh các tranh chấp
Theo ông Nguyễn Tiến Quang – Giám đốc VCCI Miền Trung – Tây Nguyên các doanh nghiệp cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới cùng với quá trình số hóa mạnh mẽ các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Cụ thể là các rủi ro pháp lý trong giao kết và thực hiện hợp đồng, tranh chấp thương mại, xung đột lợi ích trong đầu tư, đến các vấn đề mới phát sinh trên môi trường số như dữ liệu, bảo mật thông tin, tài sản trí tuệ và giao dịch xuyên biên giới.
“Thực tiễn cho thấy, chi phí của một tranh chấp phát sinh luôn lớn hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa từ sớm. Cộng đồng doanh nghiệp đang hoạt động trong một bối cảnh môi trường rất khó đoán định, mọi thứ biến động rất nhanh. Vì vậy, phản ứng hiện nay phải là phản ứng theo tốc độ của chuyển đổi số, của AI. Trước một biến động, tất cả các chủ thể trên thị trường phải xử lý rất nhanh, nếu không sẽ khó thích ứng’, ông Quang lưu ý.
Cũng theo Giám đốc VCCI Miền Trung - Tây Nguyên, nếu doanh nghiệp không có một kịch bản tốt, không chuẩn bị tốt về các vấn đề pháp lý và rủi ro thì sẽ rất khó khăn. Đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nguồn lực và nhân lực đều hạn chế.
Vì vậy, ông Nguyễn Tiến Quang khuyến nghị doanh nghiệp ngoài việc xây dựng kế hoạch kinh doanh hàng năm về doanh thu, cần có một kịch bản song hành cho việc phòng ngừa rủi ro. Tiếp đến, doanh nghiệp nên chủ động sử dụng các dịch vụ tư vấn pháp lý từ các cơ quan tổ chức như VCCI, các hiệp hội hoặc các luật sư chuyên gia.
Là tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Quang cho biết VCCI sẽ phối hợp với các cơ quan như VIAC, các hiệp hội sở hữu trí tuệ để tổ chức các khóa đào tạo, tư vấn mang tính thực chiến, giúp doanh nghiệp nâng cao nhận thức và kỹ năng quản trị rủi ro ngay trong hoạt động kinh doanh của mình.
“Các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần nâng cao chất lượng các công cụ hỗ trợ, từ nội dung đến các ứng dụng (app), website để doanh nghiệp tiếp cận dễ dàng và hiệu quả hơn”, ông Nguyễn Tiến Quang đề nghị.
Ở góc độ pháp lý, GS TS Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) khẳng định cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với bối cảnh mới là đòi hỏi không thể né tránh. Theo vị này, giải quyết tranh chấp không còn là khâu cuối, bất đắc dĩ của quá trình đầu tư, kinh doanh thương mại mà là khâu đầu tiên cần phải chú trọng khi khởi xướng hoạt động đầu tư, kinh doanh.
“Trong đó, các cơ chế giải quyết tranh chấp, bao gồm trọng tài và hòa giải, không chỉ là công cụ xử lý hậu quả, mà còn là những công cụ quản trị có tính dự liệu, góp phần nâng cao tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường kinh doanh, Việc quản trị rủi ro pháp lý không thể được thực hiện bởi một chủ thể riêng lẻ, mà đòi hỏi sự tương tác và phối hợp giữa thành tố khác nhau, có tính cộng sinh phát triển trong hệ sinh thái”, GS TS Lê Hồng Hạnh lưu ý.
