ECB tăng lãi suất, tác động thế nào đến kinh tế toàn cầu?

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã tăng lãi suất điều hành chủ chốt thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa lãi suất tiền gửi lên 2,5% và lãi suất tái cấp vốn chính lên 2,65%.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde cho biết quyết định được thông qua với sự đồng thuận tuyệt đối, và gọi đây là một lựa chọn hiển nhiên. Trong thông cáo, ECB phát tín hiệu cứng rắn khi khẳng định lạm phát sẽ còn ở mức cao hơn mục tiêu trong một thời gian dài.

Lý do tăng lãi suất

Động lực của đợt tăng lãi suất vừa qua của ECB là giá năng lượng. Lạm phát khu vực đồng euro đã lên 3,3% trong tháng 8, cao nhất kể từ tháng 9/2023, với riêng giá năng lượng tăng 14,3%.

Là một khu vực nhập khẩu ròng năng lượng, châu Âu chịu tác động trực tiếp khi chiến sự tại Iran đẩy giá dầu Brent vượt 100 USD một thùng. Chi phí năng lượng cao lan sang giá cả hàng hóa và dịch vụ, buộc ECB phải hành động để neo giữ kỳ vọng lạm phát.

Ngân hàng đã báo trước bước đi này. Hồi tháng 7, khi giữ nguyên lãi suất, bà Lagarde chỉ đạo bộ phận kỹ thuật mô phỏng các kịch bản giá dầu khí trước cuộc họp tháng 9.

"Gánh nặng chứng minh nằm ở dữ liệu", bà Lagarde cho biết và cảnh báo rằng tác động lạm phát đầy đủ của căng thẳng năng lượng vẫn chưa bộc lộ hết.

Dự báo mới của ECB giữ nguyên lạm phát năm 2026 ở 3,0%, nhưng nâng ước tính cho năm 2027 lên 2,5% và năm 2028 lên 2,1%, cho thấy áp lực giá được nhìn nhận là dai dẳng hơn.

Điều làm quyết định này khác thường là ECB tăng lãi suất ngay khi kinh tế khu vực đang khởi sắc.

Ngân hàng nâng dự báo tăng trưởng kinh tế của khu vực Eurozone lên 0,9% cho năm 2026 và 1,4% cho năm 2027, phản ánh sức bền vượt kỳ vọng của khu vực đồng euro.

Sản xuất công nghiệp đã bật lên mức cao nhất hơn 4 năm, một phần nhờ nhu cầu toàn cầu từ làn sóng trí tuệ nhân tạo. Chính sức mạnh bất ngờ đó cho ECB dư địa để thắt chặt tiền tệ mà không lo làm nền kinh tế sụp đổ.

Diễn biến này đánh dấu một sự đảo chiều rõ rệt. ECB từng cắt giảm lãi suất trong giai đoạn 2024 và 2025, rồi trở thành ngân hàng trung ương lớn đầu tiên tăng lãi suất để ứng phó với xung đột địa chính trị, khi nâng lãi suất lần đầu vào tháng 6. Việc thắt chặt tiền tệ vì lạm phát tăng mạnh là một tình thế hiếm gặp với ngân hàng này.

Tác động và triển vọng

Thị trường lập tức định giá thêm nhiều đợt tăng lãi suất nữa của ECB. Theo phân tích của Danske Bank, nhà đầu tư đang định giá ECB sẽ tăng thêm lãi suất tổng cộng khoảng 88 điểm cơ bản, với đỉnh rơi vào khoảng tháng 9/2027.

Lãi suất tại châu Âu tăng trên diện rộng ngay sau quyết định của ECB. Với doanh nghiệp, hộ gia đình và chính phủ, chi phí vay sẽ đắt hơn, đúng lúc lợi suất trái phiếu chính phủ nhiều nước châu Âu đã leo lên đỉnh nhiều thập kỷ.

Một lưu ý quan trọng là dự báo của ECB có thời điểm chốt số liệu khoảng hai tuần trước cuộc họp, nên chưa phản ánh cả nhịp tăng mới nhất của giá dầu lẫn cú vọt của lợi suất trái phiếu châu Âu lên đỉnh 15 năm. Rủi ro vì thế nghiêng về phía cứng rắn hơn.

Quyết định của ECB cũng nằm trong một bước ngoặt chính sách toàn cầu. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) họp ngày 16/9 và Ngân hàng Trung ương Nhật (BoJ) họp ngày 18/9, cả hai đều đang cân nhắc tăng lãi suất.

Sau nhiều năm nới lỏng, các ngân hàng trung ương lớn cùng lúc chuyển sang thắt chặt tiền tệ, lần này dưới sức ép chung của giá năng lượng. Đó là một sự đồng pha hiếm thấy, và nếu chiến sự tại Trung Đông kéo dài, mặt bằng lãi suất cao có thể duy trì lâu hơn nhiều so với dự tính, với hệ quả cho tăng trưởng kinh tế và chi phí nợ trên toàn cầu.

Động thái nói trên của ECB sẽ khiến tiền đầu tư có xu hướng dịch chuyển về thị trường châu Âu để hưởng lợi suất cao, khiến các thị trường mới nổi có nguy cơ bị rút vốn. Ngoài ra, các quốc gia hoặc doanh nghiệp đang vay nợ bằng đồng Euro phải đối mặt với chi phí trả nợ gốc và lãi lớn hơn.

Với Việt Nam, việc ECB thắt chặt tiền tệ có tác động gián tiếp nhưng đáng chú ý. Một mặt, lãi suất cao hơn có thể ghìm bớt sức mua của người tiêu dùng khu vực đồng euro, tạo rủi ro cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang châu Âu như dệt may, da giày, điện tử và cà phê, dù Hiệp định EVFTA vẫn là lợi thế.

Mặt khác, một đồng euro mạnh lên có thể khiến hàng Việt Nam rẻ hơn tương đối tại thị trường này. Quan trọng hơn, việc ECB, Fed và BoJ cùng nghiêng về thắt chặt tiền tệ sẽ neo chi phí vốn toàn cầu ở mức cao, ảnh hưởng tới huy động vốn và dòng đầu tư của Việt Nam.