Khơi nguồn lực từ hợp tác công - tư

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để thực hiện được mục tiêu đó, Nhà nước phải dành nguồn lực đầu tư rất lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội, điều này cũng đồng nghĩa với việc ngân sách Nhà nước đối mặt với nhiều áp lực.

Dù mở ra nhiều cơ hội cho tư nhân cùng Nhà nước hợp tác, thế nhưng, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020 (Luật PPP 2020) sau một thời gian đi vào thực tiễn đã bộc lộ nhiều bất cập.

Việc Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 08 Luật trong đó có Luật PPP vừa qua đã tạo ra môi trường thuận lợi hơn để mở đường cho tư nhân tham gia phát triển hạ tầng quốc gia.

Theo đó, nếu như Luật PPP 2020 quy định quy mô dự án PPP tối thiểu phải từ 200 tỷ đồng trở lên, việc này khiến nhiều ý tưởng PPP quy mô nhỏ và vừa không thể triển khai – đến hiện tại, thì Luật PPP mới đã loại bỏ quy định này, nhằm trao quyền chủ động cho các bộ, ngành, đặc biệt là địa phương khi đánh giá tính khả thi và lựa chọn dự án.

Đặc biệt, Luật PPP mới cũng đạt được bước tiến mới khi sửa đổi cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu. Cụ thể, trong trường hợp giảm doanh thu, Chính phủ cam kết chia sẻ tối đa 50% phần hụt thu của nhà đầu tư khi doanh thu thực tế nằm trong biên độ từ dưới 90% đến dưới 75% so với phương án tài chính.

Ngược lại, nhà đầu tư chia sẻ 50% phần vượt thu, khi doanh thu thực tế nằm trong biên độ từ trên 110% đến 125% so với phương án tài chính (Luật PPP 2020 quy định cơ chế chia sẻ với tỷ lệ cố định 50%-50% cho hai bên và trên cơ sở kiểm soát định kỳ doanh thu hàng năm. Việc chia sẻ phần giảm doanh thu khi doanh thu thực tế chỉ đạt 75% doanh thu trong phương án tài chính chỉ được áp dụng khi đã thực hiện đầy đủ các biện pháp điều chỉnh mức giá, phí sản phẩm, dịch vụ công hoặc thời hạn hợp đồng và phải được kiểm toán nhà nước kiểm toán phần giảm doanh thu)…

Nhìn nhận về những điểm tích cực trong hành lang pháp lý mới, không ít ý kiến cho rằng, việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân thông qua hình thức PPP đang trở thành tất yếu, nếu có cơ chế hấp dẫn, PPP chắc chắn sẽ trở thành động lực tốt phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính - Trần Quốc Phương, hiện nhu cầu đầu tư hạ tầng tại Việt Nam đều vượt xa khả năng cân đối của ngân sách, đặc biệt là các lĩnh vực giao thông, logistics, phát triển đô thị, hạ tầng số hay dịch vụ xã hội đang thay đổi từng ngày theo nhu cầu tăng trưởng của nền kinh tế.

Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội là xu hướng tất yếu, khi có sự tham gia của khu vực tư nhân và các định chế tài chính quốc tế sẽ giúp mở rộng quy mô đầu tư, rút ngắn thời gian hoàn thành những dự án lớn và tăng chất lượng vận hành. Hợp tác công-tư không chỉ mang lại nguồn vốn bổ sung, mà còn thúc đẩy cách thức quản trị dự án hiện đại, ứng dụng công nghệ tiên tiến và tiêu chuẩn vận hành tốt hơn.

Còn theo TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc tư nhân đầu tư vào những lĩnh vực trước đây chỉ có Nhà nước tham gia cho thấy bức tranh kinh tế đã thay đổi rõ nét. Các doanh nghiệp nội không còn e dè mà đang đóng vai trò ngày càng lớn trong các dự án có tính chiến lược, tầm nhìn dài hạn.

“Việc sử dụng mô hình PPP trong loạt dự án trọng điểm không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt ngân sách đầu tư công, mà còn giúp tăng tính minh bạch, hiệu quả và khả năng vận hành của các công trình sau khi hoàn thành”, TS Trần Đình Thiên cho hay.

Được biết, ngoài hợp tác vào các dự án hạ tầng chiến lược, giao thông, năng lượng… Nghị định 180/2025/NĐ-CP quy định về cơ chế, chính sách hợp tác công - tư trong lĩnh vực phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới ban hành gần đây, cũng đã mở ra cơ chế hợp tác PPP trong lĩnh vực khoa học công nghệ.