Chính sách giao thông vận tải đang trải qua một sự chuyển đổi lớn. Một điều rất rõ ràng là động cơ xăng và dầu sẽ không còn tương lai nữa.
Bộ trưởng Bộ giao thông Vận tải Ấn Độ, Nitin Gadkari đã phát biểu như vậy khi đề cập đến chính sách giao thông vận tải của Ấn Độ. Một điều rất rõ ràng là động cơ xăng và dầu sẽ không còn tương lai nữa. Các nhà sản xuất phương tiện giao thông cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các giải pháp thay thế sạch hơn, ông Nitin Gadkari nói.
Định hướng chính sách giao thông vận tải của Ấn Độ đang trải qua một sự chuyển đổi lớn. Sự thúc đẩy mạnh mẽ này bắt nguồn từ hai mối lo ngại chính. Đầu tiên là hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu ngày càng tăng của Ấn Độ. Xung đột Trung Đông càng làm cho tình hình thêm tồi tệ. Thứ hai, mức độ ô nhiễm vẫn ở mức báo động tại nhiều thành phố. Những áp lực kinh tế và môi trường được cho là đang buộc chính phủ phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.
Để thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050, làm trong sạch môi trường và đảm bảo an ninh năng lượng, cũng giống như Ấn Độ, chính sách giao thông vận tải của Việt Nam phải thay đổi lớn.
Tại Việt Nam, theo Bộ Công Thương, tổng tiêu thụ xăng dầu cả nước năm 2026 ước đạt khoảng 31,8 triệu m³/tấn. Chúng ta có 2 nhà máy lọc dầu, chủ động được hơn 60% xăng dầu thành phẩm, còn lại phải nhập khẩu. Tuy nhiên, hai nhà máy lọc dầu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu thô nhập khẩu. Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn nhập khẩu 100%, còn Nhà máy lọc dầu Bình Sơn nhập khẩu từ 30-35% dầu thô. Tính ra, nguồn cung nội địa chỉ đáp ứng được hơn 50% và khả năng càng ngày càng giảm, ngược lại nhập khẩu năng lượng từ bên ngoài sẽ ngày càng tăng. Ước tính cả năm 2026 sẽ chi khoảng 10 tỷ USD nhập khẩu xăng dầu, tăng hơn 20% so với 2025.
Ngân hàng Thế giới dự báo, giai đoạn từ nay đến năm 2035, Việt Nam sẽ tiêu thụ khoảng 32 triệu xe máy và 9,6 triệu ô tô, còn giai đoạn từ 2035-2050 sẽ tiêu thụ 9,6 triệu xe máy và gần 54 triệu ô tô. Nếu tất cả các phương tiện giao thông đều sử dụng xăng, dầu thì nhu cầu hàng năm vô cùng lớn, hóa đơn nhập khẩu ngày càng cao. Cùng với đó là ô nhiễm môi trường ngày càng nặng nề.
Giao thông vận tải chiếm hơn 80% tổng lượng nhiên liệu xăng, dầu tiêu thụ tại Việt Nam. Nếu nguồn cung xăng, dầu thiếu hụt, giá tăng cao, sẽ tác động đến ngành giao thông vận tải, sau đó lan ra mọi lĩnh vực kinh tế.
Trước tình hình này, từ tháng 7/2022 Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định 876/QĐ-TTg, đặt ra lộ trình, đến năm 2030, có 50% phương tiện giao thông đô thị và 100% xe buýt, taxi nội đô sẽ sử dụng năng lượng điện, đến năm 2040 dừng sản xuất, nhập khẩu xe chạy xăng dầu, tiến tới 100% xe xanh và đến năm 2050, toàn bộ 100% phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, chuyển đổi sang sử dụng điện, năng lượng xanh.
Ngày 19/3/2026 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg, về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Theo đó, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu. Nghiên cứu các cơ chế, chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng xe điện.
Theo số liệu của các doanh nghiệp, năm 2025 doanh số bán ô tô thuần điện tại Việt Nam đạt 180.000 chiếc, xe máy và xe đạp điện khoảng 700.000 chiếc; ô tô hybrid gần 15.000 chiếc. Qua đó giúp giảm tiêu thụ hàng tỷ lít xăng dầu.
Vì vậy, điện hóa các phương tiện giao thông vận tải đường bộ cần được coi là chiến lược then chốt, nhằm giảm tiêu thụ xăng dầu, qua đó giảm nhập khẩu dầu thô và xăng, dầu thành phẩm, góp phần cải thiện an ninh năng lượng, tăng khả năng chống chịu các “cú sốc” từ bên ngoài.
Dù đã có chính sách nhưng theo các chuyên gia kinh tế, những công cụ cụ thể để hỗ trợ tiêu thụ và đầu tư vẫn còn thiếu. Chính phủ cần giải quyết 3 vấn đề chính gồm: hệ thống chính sách đồng bộ, rõ ràng từ tiêu chuẩn kỹ thuật, đến cơ chế hỗ trợ, chia sẻ rủi ro và định hướng thị trường. Tiếp đến là thúc đẩy hợp tác công – tư và liên kết bên trong các chuỗi giá trị. Chẳng hạn, để phát triển thị trường giao thông chạy bằng điện, cần có sự phối hợp giữa các nhà sản xuất xe và cơ quan quy hoạch hạ tầng, bảo đảm tốc độ xây dựng trạm nạp đồng bộ với tăng trưởng của phương tiện. Cùng với đó là ưu đãi và khuyến khích đầu tư. Các chính sách ưu đãi tín dụng, khuyến khích và trợ cấp chuyển đổi năng lượng sẽ là chất xúc tác quan trọng, thúc đẩy thị trường giao thông xanh phát triển.
.jpg "Sắp đến thời ô tô điện rẻ hơn ô tô xăng")
