Nguồn cung dầu đang phục hồi, nhưng giá khó trở lại mặt bằng cũ khi kho dự trữ và công suất dự phòng ngày càng mỏng. Thị trường vì thế phải trả thêm “phí rủi ro” cho mỗi cú sốc nguồn cung.
Hồi đầu năm nay, thế giới đang đứng trước nguy cơ dư thừa nguồn cung khi OPEC+ dần nới lỏng các biện pháp cắt giảm sản lượng được áp dụng từ năm 2023, đồng thời sản lượng từ các nước ngoài OPEC, đặc biệt là khu vực châu Mỹ, cũng gia tăng đều đặn.
Ông Amin Nasser, CEO Saudi Aramco cho biết, thế giới đã bước vào tình trạng nói trên với lượng dự trữ dầu toàn cầu lên tới gần 10 tỷ thùng. Kể từ đó, nguồn cung dầu thô và các sản phẩm dầu đã bị hụt mất gần 3 tỷ thùng. Hiện chỉ còn lại chưa đầy 6 tỷ thùng trong kho dự trữ, và phần lớn trong số đó thực tế không thể đưa vào sử dụng ngay được. Như vậy, hệ thống đang chịu áp lực lớn, lớp đệm an toàn về nguồn cung đang trở nên mỏng manh đến mức đáng lo ngại.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tại Trung Đông không chỉ xóa sạch lượng dầu thô dư thừa mà còn làm cạn kiệt các nguồn dự trữ đệm mà các quốc gia dùng để ứng phó với những cú sốc về nguồn cung.
Hiện nay, mặc dù nhiều ước tính cho thấy nguồn cung dầu thô của Trung Đông đã phục hồi về mức trước xung đột, thậm chí vượt mức này, nhưng các yếu tố cơ bản lại cho thấy thị trường đang ngày càng thắt chặt do hoạt động vận tải biển, các tuyến đường thương mại và chi phí thuê tàu chở dầu đều không còn ở trạng thái bình thường.
Dầu thô đang được vận chuyển với khối lượng lớn hơn, nhưng hoạt động xuất khẩu nhiên liệu từ khu vực này vẫn bị hạn chế nghiêm trọng, tạo thêm áp lực đẩy giá dầu diesel và xăng tăng cao.
Báo cáo ngày 5/10 của Kpler cho biết, ít nhất 16,5 triệu thùng dầu mỗi ngày đã được vận chuyển khỏi khu vực trong khoảng thời gian từ ngày 1-28/9/2026, ngang bằng với mức trung bình trước xung đột nếu không tính Iran. Con số này cao hơn 10,5 triệu thùng/ngày so với mức trung bình hàng tháng của tháng 3.
Ông Russell Hardy, CEO Vitol Group, công ty kinh doanh dầu độc lập lớn nhất thế giới, phát biểu tại sự kiện Energy Intelligence Forum (Anh) hôm thứ Sáu tuần trước, rằng: “Trong 7-10 ngày qua, có tới 14 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển ra khỏi khu vực Trung Đông, bao gồm cả dầu thô và các sản phẩm dầu”.
Tuần trước, nhóm G7 đã thông báo kế hoạch giải phóng 100 triệu thùng dầu thô và dầu diesel từ kho dự trữ. Tuy nhiên, thông báo này không thể kéo giá dầu Brent giảm đáng kể do thị trường lo ngại rằng lớp đệm dự trữ vốn đã mỏng manh này sẽ tiếp tục bị bào mòn.
Ông Mike Wirth, Giám đốc điều hành (CEO) của Chevron, nhận định: “Qua mỗi chu kỳ, mức giá sàn lại được thiết lập cao hơn một chút và hệ thống lại trở nên nhạy cảm hơn”.
Phương Tây đã chạm tới giới hạn trong việc xả kho dự trữ dầu; phần lớn lượng dự trữ còn lại thực tế không thể sử dụng được do các hạn chế về mặt vận hành tại các kho chứa cũng như yêu cầu duy trì mức tồn kho tối thiểu để các cơ sở này có thể hoạt động.
Trên thực tế, thế giới còn rất ít công suất dự phòng để bù đắp cho các gián đoạn nguồn cung. Điều này không chỉ duy trì giá dầu ở mức cao mà còn đẩy mức giá sàn lên cao hơn mỗi khi xuất hiện lo ngại về nguồn cung tại bất kỳ khu vực nào trên thế giới.
Với các nước nhập khẩu dầu, trong đó có Việt Nam, bài học lớn nhất từ diễn biến thị trường dầu mỏ không nằm ở việc dự báo chính xác giá dầu sẽ lên bao nhiêu, mà là chuẩn bị cho kịch bản giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Trước hết, cần củng cố dư địa dự trữ và năng lực bảo đảm nguồn cung xăng dầu. Bài học từ thị trường quốc tế cho thấy dự trữ chỉ có ý nghĩa khi có thể đưa ra thị trường đúng thời điểm và với tốc độ đủ nhanh. Vì vậy, câu chuyện không chỉ là có bao nhiêu ngày dự trữ, mà còn là năng lực dự trữ ở đâu, bằng hình thức nào và khả năng huy động ra sao khi thị trường biến động mạnh.
Cần giảm mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào dầu thông qua tiết kiệm năng lượng và nâng hiệu suất sử dụng nhiên liệu. Với doanh nghiệp, đây không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường. Mỗi phần trăm giảm tiêu hao nhiên liệu cũng đồng nghĩa với một phần chi phí được bảo vệ khi giá năng lượng tăng.
Đây cũng là lúc chuyển đổi xanh cần được nhìn dưới một góc độ thực dụng hơn: năng lượng tái tạo, phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, điện khí hóa giao thông và công nghệ sản xuất hiệu suất cao không chỉ giúp giảm phát thải mà còn là công cụ phòng vệ trước biến động giá dầu.
Với những ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu, giá dầu không nên được xem là một biến số bên ngoài hoàn toàn không thể kiểm soát. Doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản chi phí theo nhiều mức giá năng lượng, tăng hiệu suất sử dụng nhiên liệu, đa dạng hóa nguồn cung và chủ động các công cụ phòng ngừa rủi ro phù hợp.
