Việc Mỹ và Trung Quốc gia hạn thỏa thuận hoãn áp thuế thêm hai tháng đang tạo thêm một khoảng thời gian ổn định cho Đông Nam Á.
Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington chưa tạo ra bước đột phá lớn trong quan hệ hai nước. Tuy nhiên, việc Mỹ và Trung Quốc tiếp tục gia hạn thỏa thuận tạm hoãn áp thuế thêm hai tháng nữa vẫn mang lại một khoảng thời gian ổn định tương đối cho các nền kinh tế Đông Nam Á.
Thỏa thuận gia hạn này giúp hai bên tránh được một đợt leo thang thuế quan ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ. Dù chỉ là một khoảng lặng ngắn, với Đông Nam Á, đây vẫn là thời gian đáng giá để doanh nghiệp và các chính phủ chuẩn bị cho những biến động tiếp theo.
Các nước Đông Nam Á từ lâu đã hưởng lợi từ sự cạnh tranh kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc. Làn sóng dịch chuyển sản xuất theo chiến lược “Trung Quốc+1” đã thúc đẩy đầu tư vào Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và nhiều nền kinh tế khác trong khu vực.
Tuy nhiên, lợi thế này đang trở nên phức tạp hơn khi chính sách thương mại của Mỹ và Trung Quốc ngày càng có tác động trực tiếp tới các nước trong khu vực.
Trước thỏa thuận ở Busan, Hàn Quốc, mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc từng lên tới gần 60%, trong khi hàng hóa Việt Nam chịu mức khoảng 20%. Khoảng cách lớn này góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc.
Nhưng khoảng cách thuế đã thu hẹp đáng kể. Sau những thay đổi trong chính sách thuế của Mỹ năm 2026, Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á, trong đó có Singapore, Thái Lan và Việt Nam, cùng chịu mức thuế mới 12,5% theo Điều 301. Điều này khiến lợi thế về chi phí thuế của Đông Nam Á không còn rõ rệt như trước.
Với doanh nghiệp, vấn đề không chỉ nằm ở mức thuế hiện tại mà còn ở khả năng dự đoán chính sách trong dài hạn. Một quyết định gia hạn thuế thêm hai tháng khó có thể là cơ sở để một doanh nghiệp quyết định xây dựng nhà máy cho 20 năm tới. Đây cũng là lý do Đông Nam Á có lợi ích trực tiếp nếu mối quan hệ Mỹ - Trung ổn định hơn.
Đối với các nền kinh tế trong khu vực, Mỹ và Trung Quốc đều là những đối tác quan trọng về thương mại, đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng. Vì vậy, một cuộc đối đầu kéo dài sẽ làm gia tăng chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp Đông Nam Á.
Trong lĩnh vực công nghệ, bài toán càng rõ rệt. Khi Mỹ và Trung Quốc đang hình thành những hệ sinh thái AI và công nghệ riêng biệt, doanh nghiệp tại Singapore, Thái Lan hay Indonesia có thể phải cân nhắc kỹ hơn về lựa chọn chip, hạ tầng điện toán đám mây, tiêu chuẩn công nghệ và các yêu cầu kiểm soát xuất khẩu.
Singapore là một ví dụ. Nền kinh tế này đang hưởng lợi từ làn sóng đầu tư liên quan đến AI và chất bán dẫn, nhưng chính những lĩnh vực này cũng chịu ảnh hưởng lớn từ chính sách của Mỹ và Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á có thể tận dụng khoảng thời gian ổn định hiện nay để tiếp tục giảm phụ thuộc vào bất kỳ một thị trường hay chuỗi cung ứng nào.
Trên thực tế, quá trình này vốn đã diễn ra. Các nước ASEAN đang thúc đẩy hội nhập kinh tế số, mở rộng mạng lưới thương mại và tăng cường liên kết với các đối tác ngoài khu vực.
Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) dự kiến được ký vào tháng 11/2026 sẽ là một bước tiến trong việc thúc đẩy thanh toán số và thương mại số xuyên biên giới. Trong khi đó, các thành viên CPTPP tiếp tục thảo luận về khả năng mở rộng thành viên.
Ở cấp độ doanh nghiệp, xu hướng cũng tương tự. Các công ty sẽ phải đa dạng hóa nhà cung cấp và thị trường, đồng thời tính đến cả các kịch bản địa chính trị khi đưa ra quyết định đầu tư dài hạn.
Khoảng lặng Mỹ - Trung vì thế không đồng nghĩa với việc những bất đồng đã được giải quyết. Thời hạn đình chiến thương mại có thể được kéo dài, nhưng cạnh tranh chiến lược giữa hai cường quốc vẫn còn đó. Với Đông Nam Á, các chuyên gia cho rằng, đây là thời điểm thuận lợi để tiếp tục đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng và đối tác công nghệ, qua đó tăng khả năng chống chịu trước những thay đổi khó đoán trong cạnh tranh Mỹ - Trung.
