Nâng hạng thị trường, khơi dòng vốn cho khởi nghiệp

Rộng cửa trước dòng vốn mới

Khảo sát của Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP.HCM (SIHUB) cho thấy vốn vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn của doanh nghiệp. Có tới 73,8% doanh nghiệp được khảo sát cho biết thiếu vốn đầu tư là khó khăn đang gặp phải hoặc có thể đối mặt trong 1-3 năm tới. Điều này cho thấy việc mở rộng các kênh tiếp cận nguồn vốn là rất quan trọng.

Việt Nam chính thức được FTSE Russell phân loại lại từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Quyết định này được đưa ra sau quá trình cải cách về khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, hạ tầng thị trường và cơ chế giao dịch.

Đây trước hết là câu chuyện của thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, với cộng đồng khởi nghiệp, tác động đáng chú ý hơn nằm ở một tầng khác: khi thị trường vốn trở nên sâu và có tính kết nối quốc tế cao hơn, doanh nghiệp có thêm cơ hội tìm kiếm nguồn vốn ở những giai đoạn phát triển cao hơn.

Một startup không chỉ cần vốn để bắt đầu. Khi sản phẩm đã được thị trường chấp nhận, doanh nghiệp phải tiếp tục huy động vốn để mở rộng nhà máy, công nghệ, thị trường, đội ngũ hoặc tiến ra nước ngoài. Ở mỗi giai đoạn, quy mô vốn và yêu cầu của nhà đầu tư lại khác nhau.

Vì vậy, hệ sinh thái khởi nghiệp không thể chỉ dựa vào vốn ban đầu và vốn đầu tư mạo hiểm. Doanh nghiệp cần được tiếp sức bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, từ khi mới thành lập, mở rộng sản xuất kinh doanh cho đến khi đủ lớn để gọi vốn từ các quỹ lớn, thực hiện M&A hoặc lên sàn chứng khoán.

Việc nâng hạng không trực tiếp đưa vốn vào các startup chưa niêm yết, mà có thể cải thiện khả năng tiếp cận và luân chuyển vốn trên thị trường. Khi khả năng thoái vốn được cải thiện, các quỹ đầu tư có thể có thêm cơ sở để tính toán những khoản đầu tư dài hạn.

Cuộc sàng lọc mới

Theo TS Nguyễn Hữu Xuyên, sau 5 năm khởi nghiệp, chỉ khoảng 10% doanh nghiệp còn tồn tại, trong đó khoảng 3% thực sự thành công. Ông cho biết, khoảng 30% doanh nghiệp thất bại hoặc phá sản sau 1-2 năm, trong khi khoảng 60% rơi vào tình trạng ‘sống dở chết dở’ sau 3-4 năm.

Nhà đầu tư quốc tế không chỉ có lựa chọn giữa các doanh nghiệp trong nước. Họ có thể phân bổ vốn giữa nhiều thị trường mới nổi và nhiều ngành nghề khác nhau. Vì vậy, lợi thế về quy mô thị trường Việt Nam hay tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế chỉ là một phần trong bài toán đầu tư.

Startup phải chứng minh được thứ khó sao chép hơn: công nghệ, dữ liệu, thương hiệu, mạng lưới khách hàng, năng lực vận hành hoặc một mô hình kinh doanh có thể mở rộng.

Điều này càng đáng chú ý khi hiệu quả sử dụng vốn ngày càng được đặt nặng trong hoạt động đầu tư mạo hiểm. Giai đoạn doanh nghiệp có thể liên tục huy động vòng vốn mới để bù đắp cho mô hình kinh doanh chưa hoàn thiện không thể kéo dài vô hạn.

Nâng hạng vì vậy vừa mở thêm cơ hội, vừa làm rõ hơn yêu cầu sàng lọc. Với startup, bài toán không còn đơn giản là “gọi được bao nhiêu vốn”, mà là gọi vốn ở thời điểm nào, sử dụng vốn vào đâu và tạo ra giá trị đủ lớn để bước sang vòng vốn tiếp theo.

Với startup Việt Nam, nâng hạng thị trường vì thế không nên được nhìn đơn thuần như một câu chuyện của sàn chứng khoán. Đó là tín hiệu cho một cuộc chơi vốn rộng hơn.

Cánh cửa đã mở thêm, nhưng để bước qua, doanh nghiệp phải thay đổi từ bên trong: quản trị chuyên nghiệp hơn, tài chính minh bạch hơn, dữ liệu đáng tin cậy hơn và mô hình kinh doanh phải đủ sức đứng vững ngay cả khi dòng vốn bên ngoài chậm lại.

Khi đó, giá trị của nâng hạng không chỉ nằm ở lượng tiền mới đi vào thị trường, mà ở khả năng hình thành một vòng tuần hoàn vốn giúp những doanh nghiệp có năng lực tăng trưởng tiếp tục lớn lên.