Số liệu việc làm tháng 5 của Mỹ vượt xa dự báo làm gia tăng kỳ vọng FED thắt chặt tiền tệ, kéo lợi suất trái phiếu Mỹ tăng vọt và "châm ngòi" đà bán tháo cổ phiếu trí tuệ nhân tạo (AI).
Phiên giao dịch ngày 5/6 khép lại chuỗi 9 tuần tăng dài nhất của S&P 500 kể từ năm 2023 bằng một cú lao dốc.
Chỉ số Nasdaq Composite mất 4,18%, đánh dấu phiên giảm mạnh nhất kể từ tháng 4/2025. S&P 500 giảm 2,64%, còn Dow Jones mất 695,15 điểm tương đương 1,35%. Riêng chỉ số bán dẫn Philadelphia ghi nhận phiên giảm mạnh nhất kể từ tháng 3/2020, thổi bay hơn 1.000 tỷ USD vốn hóa chỉ trong một ngày, theo Reuters.
Nghịch lý nằm ở chỗ thị trường chứng khoán sụp đổ vì một tin tốt trong nền kinh tế Mỹ. Bộ Lao động Mỹ vừa công bố nền kinh tế tạo thêm 172.000 việc làm trong tháng 5, hơn gấp đôi mức dự báo đồng thuận 80.000 đến 85.000, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giữ ở 4,3%. Vấn đề nằm ở việc số liệu mạnh bất ngờ này lập tức xóa sạch kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hạ lãi suất.
Một nền kinh tế khỏe khiến Fed không còn lý do nới lỏng tiền tệ. Đến giữa phiên 5/6, thị trường tiền tệ định giá khoảng 70% khả năng Fed tăng lãi suất trước cuối năm 2026, đảo ngược hoàn toàn so với kỳ vọng cắt giảm trước đó. Chiến lược gia Ron Temple của Lazard nhận định cơ hội nới lỏng đã bị vô hiệu hóa, và cảnh báo CPI công bố tuần tới có thể vượt 4%. Fed đang giữ lãi suất ở mức trần 3,75% kể từ lần cắt cuối cùng vào tháng 12/2025.
Lợi suất trái phiếu là kênh truyền dẫn chính của cú sốc. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm vượt 4,5%, còn lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm trở lại trên mốc 5%, kéo theo làn sóng bán tháo lan từ cổ phiếu sang cả trái phiếu chính phủ, vàng và bitcoin.
Một chất xúc tác khác đến từ Broadcom – nhà thiết kế chip mạng và chip tăng tốc AI tùy chỉnh cho các siêu tập đoàn công nghệ. Tập đoàn này không nâng triển vọng chip AI trong báo cáo giữa tuần, làm nguội bớt sự hưng phấn quanh câu chuyện AI vốn dẫn dắt đà tăng suốt cả năm qua.
Chính sự nguội lạnh đó chạm vào nỗi lo lớn nhất của thị trường: bong bóng AI. Cú bán tháo tập trung gần như tuyệt đối vào nhóm công nghệ. Nvidia giảm 5%, Broadcom mất 5,5%, còn Micron và AMD mỗi mã rơi hơn 9% trong phiên.
Từ đầu năm 2026, S&P 500 được giao dịch ở mức khoảng 23 lần lợi nhuận kỳ vọng, định giá cao nhất kể từ thời bong bóng dotcom. Sự nguy hiểm nằm ở mức độ tập trung. Theo Apollo Global Management, chỉ riêng nhóm công nghệ lớn hiện đã chiếm hơn 1/3 tổng vốn hóa S&P 500. Kinh tế trưởng Torsten Slok của Apollo gọi đây là "ảo giác đa dạng hóa": nhà đầu tư tưởng mình đang nắm 500 cổ phiếu khác nhau, nhưng thực chất phần lớn rủi ro dồn vào vài cái tên.
Động lực phía sau định giá này là chi tiêu vốn khổng lồ. Bốn ông lớn điện toán đám mây đã nâng kế hoạch đầu tư năm 2026 từ 650 tỷ lên 725 tỷ USD, và Moody's cho rằng con số có thể chạm 785 tỷ USD, tiến tới 1.000 tỷ USD vào năm 2027. Đó là lý do giá cổ phiếu Nvidia phụ thuộc trực tiếp vào ngân sách của Microsoft, Meta và các khách hàng lớn, với mức độ tập trung khách hàng quanh 36%. Khi giới đầu tư bắt đầu đòi hỏi bằng chứng lợi nhuận thay vì lời hứa, mọi tín hiệu chững lại chi tiêu đều bị trừng phạt nặng.
Citi cảnh báo thị trường cổ phiếu toàn cầu ở mức bong bóng nhất kể từ năm 2008, trong khi BCA cho rằng Fed có nguy cơ thổi phồng bong bóng khi xem nhẹ lạm phát do AI tạo ra. Một khảo sát của Deutsche Bank cho thấy 57% chuyên gia coi cú sụt định giá công nghệ là rủi ro lớn nhất đối với ổn định thị trường toàn cầu năm nay.
Ở chiều ngược lại, phe lạc quan nhấn mạnh khác biệt so với năm 2000: các công ty dẫn dắt lần này có doanh thu và lợi nhuận thực. CEO Nvidia Jensen Huang khẳng định tình hình hiện tại không giống bong bóng, còn Jeff Bezos mô tả đây là "bong bóng công nghiệp", nơi nhiều khoản đầu tư sẽ lãng phí nhưng hạ tầng để lại vẫn có giá trị lâu dài.
Phần lớn phân tích nghiêng về kịch bản điều chỉnh 20-30% ở nhóm cổ phiếu AI, diễn ra dần trong giai đoạn 2026 đến 2027 thay vì sụp đổ tức thời.
Với Việt Nam, rủi ro lớn nhất từ phiên này là kịch bản lãi suất cao hơn và kéo dài hơn tại Mỹ. Khi Fed không còn dư địa cắt giảm lãi suất và lợi suất trái phiếu Mỹ leo thang, chênh lệch lãi suất USD và VND nới rộng, gây áp lực lên tỷ giá và làm tăng chi phí giữ chân dòng vốn ngoại. Điều này làm giảm dư địa giảm lãi suất của Ngân hàng Nhà nước.
