Nghiên cứu - Trao đổi
Cần tháo gỡ tồn tại trong thu hồi đất, bồi thường tái định cư
Để đất đai thực sự trở thành nguồn lực quan trọng góp phần vào mục tiêu tăng trưởng, chuyên gia cho rằng, việc sửa Luật Đất đai cần tháo gỡ tồn tại trong thu hồi, bồi thường tái định cư.
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến sẽ điều chỉnh khoảng 65 Điều của Luật Đất đai 2024, trong đó tập trung vào hai nhóm nội dung lớn, bao gồm: Nhóm thứ nhất - các nội dung đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và yêu cầu tăng trưởng kinh tế 2 con số; Nhóm thứ hai - các nội dung quy định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Cụ thể, tại Dự thảo Luật (sửa đổi), với nhóm nội dung thứ nhất, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều để bổ sung quy định về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai thông qua việc luật hóa các quy định tại Nghị quyết của Quốc hội và Nghị định, Nghị quyết của Chính phủ như giá, bảng giá đất; hệ số điều chỉnh giá đất; tiền sử dụng, tiền thuê đất; thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư…
Với nhóm nội dung thứ hai, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý Nhà nước về đất đai cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sửa đổi, bổ sung các quy định về thủ tục hành chính liên quan đến cấp tỉnh và rà soát bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật với các luật, nghị quyết…
Để đất đai thực sự trở thành nguồn lực quan trọng góp phần vào mục tiêu tăng trưởng, chuyên gia cho rằng, việc sửa Luật Đất đai cần tháo gỡ tồn tại trong thu hồi, bồi thường tái định cư. Bởi thực tế cho thấy, quá trình thu hồi và giải phóng mặt bằng vẫn phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến giá đất, cơ chế bồi thường và tái định cư dù Luật Đất đai 2024 đã có sửa đổi so với Luật Đất đai 2013.
Theo GS TS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường, Luật Đất đai 2024 đã có một số thay đổi so với Luật Đất đai 2013 nhưng rất nhỏ, trong đó có làm rõ hơn ranh giới giữa bồi thường và hỗ trợ. Vì vậy, trong lần sửa đổi này, cần phải thay đổi, làm rõ hơn quan điểm chuyển dịch đất đai.
“Sửa luật là cần thiết nhưng phải đảm bảo lợi ích của cả người dân có đất và doanh nghiệp thu hồi đất. Không nên để người dân bị mất đất vĩnh viễn mà nên điều chỉnh làm sao để chỉ là dịch chuyển đất từ chỗ này sang chỗ khác chứ không phải bán rẻ đất của mình. Đây là điều mà thế giới đã làm nhiều năm nay”, vị chuyên gia này chia sẻ.
Đồng thời cho rằng, Luật Đất đai sửa đổi lần này nên quy định rõ là không phải trường hợp nào Nhà nước cũng đứng ra thu hồi đất của người dân.
“Bên cạnh việc thu hồi đất thì chúng ta cần có nhiều cơ chế hơn nữa. Chẳng hạn doanh nghiệp làm dự án có thể thuê đất của dân thay vì thu hồi. Người dân cũng có thể đóng góp bằng đất thay bằng góp tiền, chứ không nhất thiết buộc người dân phải "bán rẻ" đất cho doanh nghiệp. Không phải lúc nào Nhà nước cũng đứng ra thu hồi đất, nhất là đối với việc thu hồi đất làm dự án nhà ở, phân lô bán nền. Doanh nghiệp cần phải chia sẻ để hài hòa lợi ích giữa người dân bị thu hồi đất với bản thân doanh nghiệp của mình, tránh để người dân chịu nhiều thiệt thòi”, GS TS Đặng Hùng Võ đề xuất.
Liên quan đến vấn đề này, tham gia góp ý Dự án Luật (sửa đổi), một số ý kiến cũng cho hay, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng của nền kinh tế. Nếu được phân bổ hiệu quả, minh bạch và công bằng sẽ là động lực rất lớn cho phát triển. Tuy nhiên, điều người dân và doanh nghiệp chờ đợi không chỉ là sửa luật mà là luật phải đi vào thực tiễn.
Bên cạnh hành lang pháp lý, yếu tố then chốt để chính sách đi vào thực tiễn là tính minh bạch và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Khi giải quyết được những vấn đề thiết thực mà người dân quan tâm, đặc biệt là quyền lợi sau thu hồi đất, quá trình triển khai các dự án sẽ thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế được tình trạng khiếu nại, khiếu kiện.
Được biết, vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có Tờ trình 4204/TTr-BNNMT trình Chính phủ về đề xuất bổ sung Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào Chương trình lập pháp năm 2026. Và theo dự kiến, Dự án Luật này sẽ được Quốc hội cho ý kiến, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) theo trình tự, thủ tục rút gọn.