Ô tô - Xe máy
Cần tầm nhìn mới về chính sách công nghiệp ô tô
Việt Nam nên tiếp cận chính sách công nghiệp ô tô như thế nào trong bối cảnh mới của kinh tế thế giới?
Đề xuất đưa hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đã tạo ra những tranh luận trái chiều. Một bên cho rằng đây là bước đi cần thiết, để cải thiện môi trường kinh doanh, giảm giấy phép con và tăng cạnh tranh trên thị trường. Bên còn lại lo ngại việc nới lỏng quá nhanh, xe nhập khẩu tràn vào, làm suy yếu sản xuất trong nước, khiến cho ngành công nghiệp ô tô mất động lực phát triển.
Tuy nhiên, câu chuyện đã khép lại nhanh chóng, khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP về cắt giảm, sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Trong đó, sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu xe ô tô vẫn tiếp tục nằm trong danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Một câu hỏi lớn
Thực tế, đây không đơn thuần là câu chuyện giữ hay bỏ một loại giấy phép. Đằng sau nó là một câu hỏi lớn hơn: Việt Nam nên tiếp cận chính sách công nghiệp ô tô như thế nào trong bối cảnh mới của kinh tế thế giới?
Trong nhiều năm qua, xu hướng chủ đạo của thế giới là tự do hóa thương mại, cắt giảm rào cản gia nhập thị trường và giảm điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, vài năm gần đây, xu hướng này đang thay đổi đáng kể, đặc biệt trong ngành ô tô. Ngay cả những nền kinh tế vốn đề cao tự do thương mại cũng đang quay lại với các công cụ chính sách công nghiệp và bảo hộ chiến lược. Mỹ là một ví dụ, từ năm 2025 đã tăng thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc và ban hành hàng loạt ưu đãi gắn với sản xuất trong nước, nâng cao năng lực chuỗi cung ứng nội địa.
Với Việt Nam, sau gần ba thập niên phát triển, đã xây dựng được ngành công nghiệp ô tô có năng lực sản xuất nhất định. Tuy chưa thực sự lớn mạnh, nhưng đã hình thành mạng lưới các nhà cung cấp đồng hành cùng các nhà lắp ráp, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động. Không nhiều ngành công nghiệp tại Việt Nam hiện nay có khả năng tạo ra hệ sinh thái sản xuất rộng như ô tô, với sự tham gia của các ngành cơ khí, điện - điện tử, cao su, nhựa, vật liệu, khuôn mẫu, tự động hóa hay logistics công nghiệp.
Dù vậy, nếu cứ tiếp tục duy trì mô hình bảo hộ hành chính kéo dài mà không tạo ra áp lực nâng cấp công nghệ và năng lực cạnh tranh, ngành ô tô trong nước khó có thể phát triển bền vững. Bảo hộ quá lâu nhưng không gắn với đổi mới công nghệ, nội địa hóa thực chất hay năng lực xuất khẩu, có thể khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường được bảo vệ thay vì nâng cao năng lực cạnh tranh.
Còn mở hoàn toàn trong khi năng lực công nghiệp hỗ trợ còn yếu, Việt Nam có nguy cơ trở thành thị trường tiêu thụ thay vì trung tâm sản xuất. Khi đó, nhóm chịu tác động lớn nhất là những doanh nghiệp nhỏ và vừa đang từng bước tham gia chuỗi cung ứng cho ngành ô tô.
Một tầm nhìn mới
Giá trị của ngành ô tô nằm ở khả năng hình thành nền tảng sản xuất trong nước, tích lũy năng lực chế tạo và tạo không gian phát triển cho mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh.
.jpg)
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng nhấn mạnh mục tiêu tự chủ, tự cường, câu chuyện của ngành ô tô cần được nhìn rộng hơn dưới góc độ năng lực sản xuất quốc gia. Một nền kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào nhập khẩu các sản phẩm công nghệ và công nghiệp chế tạo, sẽ khó nâng cao tính tự chủ trong dài hạn. Điều đáng lo không chỉ là câu chuyện thị phần xe nhập khẩu mà là nguy cơ suy yếu nền tảng sản xuất công nghiệp trong nước trong lúc cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Điều Việt Nam cần hiện nay không phải là tiếp tục bảo hộ theo mô hình cũ, nhưng cũng không phải là từ bỏ hoàn toàn chính sách công nghiệp đối với ngành ô tô. Cần phải chuyển từ bảo hộ bằng các biện pháp hành chính sang chính sách công nghiệp thế hệ mới.
Có nghĩa là giảm dần các cơ chế xin - cho và tiền kiểm mang tính hành chính, đồng thời tăng cường các công cụ chính sách hiệu quả hơn như tiêu chuẩn kỹ thuật, ưu đãi gắn với tỷ lệ nội địa hóa thực chất, hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ, khuyến khích nghiên cứu phát triển, phát triển hệ sinh thái xe điện và thúc đẩy xuất khẩu.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia thành công với ngành ô tô không chỉ bảo vệ thị trường mà còn tập trung xây dựng năng lực công nghiệp thông qua các chính sách có điều kiện rõ ràng và định hướng dài hạn. Vì thế, cần xem xét lại toàn bộ cách tiếp cận chính sách về ngành công nghiệp ô tô trong giai đoạn mới.