Nhân lực du lịch trong kỷ nguyên mới

Đó là chia sẻ của PGS TS Vũ Văn Viện – Chủ nhiệm CLB khối đào tạo Du lịch thuộc Hiệp hội các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam; Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh; Trưởng khoa Du lịch Trường Đại học Hạ Long với Diễn đàn Doanh nghiệp xoay quanh câu chuyện phát triển nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới.

- Theo ông, Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đã đặt ra những thay đổi căn bản nào đối với tư duy phát triển du lịch và yêu cầu về nguồn nhân lực hiện nay?

Theo tôi, Nghị quyết 26-NQ/TW không chỉ đặt ra mục tiêu tăng trưởng mới cho ngành Du lịch, mà đặt ra yêu cầu thay đổi mô hình tư duy phát triển du lịch. Chúng ta cần chuyển từ tư duy chủ yếu quan tâm đến “đón bao nhiêu khách” sang quan tâm nhiều hơn đến “tạo ra bao nhiêu giá trị từ mỗi du khách và giá trị đó được phân bổ, lan tỏa như thế nào trong nền kinh tế và cộng đồng”.

Nghị quyết 26-NQ/TW xác định rất rõ: Phát triển du lịch phải chuyển mạnh từ số lượng sang chất lượng, thông minh, xanh, sáng tạo; lấy văn hóa làm nền tảng cốt lõi, bản sắc và chất lượng trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh; đồng thời phát triển du lịch theo hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, có sự gắn kết với thương mại, giao thông vận tải, công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo, nông nghiệp, kinh tế số và kinh tế đêm.

Điều đó có nghĩa là du lịch không còn được nhìn đơn thuần là hoạt động đưa khách đến tham quan, lưu trú và sử dụng dịch vụ, mà phải được nhìn như một hệ sinh thái tạo ra giá trị kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường. Sự thay đổi đó đặt ra yêu cầu rất lớn đối với nguồn nhân lực.

Theo tôi, người làm du lịch tương lai không chỉ cần giỏi nghiệp vụ mà phải có năng lực ngoại ngữ, giao tiếp liên văn hóa, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu, sáng tạo sản phẩm, quản trị trải nghiệm và phát triển bền vững. Nói cách khác, chúng ta phải chuyển từ đào tạo “người thực hiện dịch vụ” sang đào tạo “người tạo ra giá trị và trải nghiệm”.

- Theo ông, nhân lực ngành du lịch cần được trang bị những kiến thức, kỹ năng nào để có thể tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cao hơn?

Theo tôi, cần chuyển mạnh từ tư duy “đào tạo nhân lực cho các vị trí việc làm” sang “đào tạo năng lực tạo ra giá trị trong hệ sinh thái du lịch”. Tôi cho rằng nguồn nhân lực du lịch trong giai đoạn mới cần hình thành ít nhất 5 nhóm năng lực cốt lõi.

Thứ nhất là năng lực chuyên môn và nghề nghiệp. Đây vẫn là nền tảng. Tuy nhiên, người lao động không chỉ thực hiện đúng quy trình mà phải có khả năng thiết kế và nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách. Thứ hai là ngoại ngữ và năng lực giao tiếp liên văn hóa. Khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu với thị trường quốc tế, người làm du lịch phải hiểu không chỉ ngôn ngữ mà cả văn hóa, hành vi và kỳ vọng của từng nhóm khách.

Thứ ba là năng lực số và trí tuệ nhân tạo. AI, dữ liệu và các nền tảng số đang trở thành một phần của chuỗi giá trị du lịch, từ marketing, phân tích thị trường, cá nhân hóa trải nghiệm đến quản trị vận hành. Thứ tư là năng lực sáng tạo và phát triển sản phẩm. Việt Nam nói chung và Quảng Ninh nói riêng có nguồn tài nguyên rất phong phú. Vấn đề là phải chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Phải biết biến di sản thành trải nghiệm, văn hóa thành sản phẩm, câu chuyện thành giá trị kinh tế.

Thứ năm là năng lực xanh và phát triển bền vững, bao gồm quản trị tài nguyên, môi trường, sức chứa điểm đến, sử dụng hiệu quả năng lượng và trách nhiệm với cộng đồng.

- Để giải quyết bài toán nhân lực, theo ông, Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp cần đảm nhận vai trò gì và có cơ chế phối hợp như thế nào để đào tạo đúng và trúng nhu cầu của thị trường?

Bài toán nhân lực du lịch phải được giải quyết bằng một cơ chế hợp tác thực chất giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp, và quan trọng hơn là phải đặt người học ở trung tâm của hệ thống đó. Tôi cho rằng mỗi “nhà” cần đảm nhận một vai trò khác nhau.

Nhà nước cần xây dựng cơ chế, chính sách, chuẩn nghề nghiệp, hệ thống dữ liệu và dự báo nhu cầu nhân lực; đồng thời tạo môi trường để doanh nghiệp thực sự tham gia vào đào tạo.

Nhà trường chịu trách nhiệm về nền tảng khoa học, chuyên môn nghề nghiệp, ngoại ngữ, công nghệ, tư duy sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp và năng lực học tập suốt đời.

Doanh nghiệp không nên chỉ xuất hiện ở cuối quá trình với vai trò “nhận sinh viên thực tập”, mà phải tham gia từ đầu: Xác định nhu cầu, góp ý chuẩn đầu ra, tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, đánh giá và tuyển dụng.

Tôi muốn nhấn mạnh một sự chuyển đổi rất quan trọng: Từ mô hình “Nhà trường đào tạo - Doanh nghiệp tiếp nhận” sang mô hình “Nhà nước kiến tạo - Nhà trường và Doanh nghiệp đồng đào tạo - Người học đồng kiến tạo năng lực”. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra nhiều người có bằng du lịch hơn, mà là tạo ra nhiều người có năng lực nghề nghiệp tốt hơn, có việc làm bền vững hơn và tạo ra giá trị cao hơn cho ngành Du lịch.

- Trân trọng cảm ơn ông!