Bộ Tài chính đề xuất cho thuê nhà, đất dôi dư tối đa 5 năm

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, tính đến ngày 15/10/2026, cả nước còn 11.909 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý. Trong đó: 14 cơ sở chưa có phương án xử lý, 11.895 cơ sở đã có phương án nhưng chưa đưa vào sử dụng.

Gỡ vướng cho thuê ngắn hạn

Nguyên nhân chính là các đơn vị phải hoàn thiện thủ tục liên quan đến quy hoạch, mục đích sử dụng đất, đo đạc ranh giới, diện tích và xác định giá đất theo quy định. Trong thời gian chờ hoàn tất các thủ tục, nhà, đất chưa thể được khai thác theo phương án dự kiến.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ đã quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế vẫn phát sinh nhiều vướng mắc, đặc biệt đối với các cơ sở giao cho tổ chức phát triển quỹ đất hoặc Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã tiếp nhận quản lý.

Qua rà soát tại một số địa phương như Ninh Bình, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Đồng Nai và Vĩnh Long, Bộ Tài chính nhận thấy cần bổ sung cơ chế xử lý giai đoạn chuyển tiếp, khi tài sản đã được giao đầu mối quản lý nhưng chưa hoàn tất thủ tục giao đất, cho thuê đất.

Theo Dự thảo Nghị quyết do Bộ Tài chính xây dựng để trình Chính phủ, tổ chức phát triển quỹ đất có thể được cho thuê nhà, đất dôi dư đã tiếp nhận theo cơ chế áp dụng đối với tổ chức quản lý, kinh doanh nhà địa phương nếu có đề nghị và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý. Việc cho thuê được thực hiện trong thời gian chưa hoàn tất thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai, với thời hạn tối đa 5 năm.

Đáng chú ý, tổ chức phát triển quỹ đất không phải làm thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà để thực hiện việc cho thuê này. Quy định được đề xuất nhằm tháo gỡ vướng mắc về chức năng, nhiệm vụ của đơn vị tiếp nhận tài sản, tạo thêm phương án khai thác trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục đất đai.

Cơ chế tương tự cũng được đề xuất áp dụng với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận. Khi có nhu cầu khai thác ngắn hạn, Chủ tịch UBND cấp xã được giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc thực hiện cho thuê theo cơ chế dành cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà. Thời hạn thuê tối đa là 5 năm và đơn vị được giao không phải làm thủ tục bổ sung nhiệm vụ quản lý, kinh doanh nhà.

Tuy nhiên, việc cho thuê trong giai đoạn chuyển tiếp không đồng nghĩa tài sản được sử dụng cố định trong suốt thời hạn hợp đồng. Dự thảo quy định, nếu Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất trong thời gian thuê thì hợp đồng phải chấm dứt trước hạn và việc xử lý tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết 31. Điều này nhằm bảo đảm việc khai thác ngắn hạn không cản trở kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước.

Bên cạnh cơ chế cho thuê, Dự thảo cũng làm rõ điều kiện để cơ sở thực hiện xã hội hóa được ưu tiên thuê nhà. Theo đó, cơ sở phải thuộc danh mục loại hình xã hội hóa do Thủ tướng Chính phủ ban hành, đồng thời đã đáp ứng hoặc đăng ký sẽ đáp ứng các tiêu chí về quy mô, tiêu chuẩn theo quy định. Nhà thuê phải được sử dụng phù hợp với lĩnh vực, loại hình xã hội hóa của cơ sở.

Các cơ sở đề nghị hưởng ưu tiên phải có bản thuyết minh về việc đáp ứng tiêu chí và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của nội dung kê khai. Trường hợp cơ quan chức năng phát hiện bên thuê không đủ điều kiện hưởng ưu tiên, bên thuê phải hoàn trả khoản tiền thuê đã được miễn, giảm và nộp khoản tiền tương đương tiền chậm nộp theo pháp luật về quản lý thuế đối với thời gian không đáp ứng điều kiện. Bên thuê cũng không được tiếp tục hưởng chính sách ưu tiên trong thời gian còn lại của hợp đồng.

Nâng hiệu quả khai thác tài sản công

Việc bổ sung cơ chế cho thuê trong giai đoạn chuyển tiếp cũng phù hợp với yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư đã được Chính phủ đặt ra.

Tại Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đẩy nhanh tiến độ tổ chức thực hiện khai thác, xử lý nhà, đất dôi dư theo quy định của pháp luật, khắc phục triệt để tình trạng nhà, đất bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả, sử dụng không đúng quy định, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026.

Đối với các cơ sở chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chưa đầy đủ hồ sơ pháp lý hoặc chưa xác định đầy đủ ranh giới trên thực địa, Công điện yêu cầu ghi nhận cụ thể hiện trạng, hồ sơ tại thời điểm bàn giao, tiếp nhận, không yêu cầu đơn vị có tài sản phải hoàn thiện toàn bộ hồ sơ trước khi bàn giao.

Liên quan đến hiệu quả khai thác nhà, đất dôi dư, chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng, giá trị của tài sản công không chỉ nằm ở số tiền thu được khi bán hoặc cho thuê mà còn ở giá trị sử dụng và những lợi ích kinh tế - xã hội mà tài sản có thể tạo ra nếu được bố trí đúng công năng và đúng thời điểm.

Theo ông, cùng một loại tài sản nhưng vị trí, hiện trạng và nhu cầu sử dụng khác nhau thì phương án xử lý cũng có thể khác nhau. Vì vậy, việc rà soát và phân loại cần gắn với quy hoạch và nhu cầu thực tế của từng địa bàn.

Trong bối cảnh đó, cơ chế cho thuê ngắn hạn được Bộ Tài chính đề xuất tập trung vào nhóm tài sản đã có đầu mối tiếp nhận nhưng chưa hoàn tất thủ tục đất đai. Thời hạn thuê tối đa 5 năm và quy định chấm dứt hợp đồng trước hạn khi Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất là những nội dung nhằm bảo đảm phương án khai thác chuyển tiếp phù hợp với kế hoạch sử dụng đất.

Bộ Tài chính cho biết, việc bổ sung các cơ chế trên nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình khai thác nhà, đất dôi dư, nhất là các cơ sở đã có phương án nhưng còn chờ hoàn tất thủ tục đất đai. Nếu được Chính phủ thông qua, các quy định sẽ tạo thêm phương án khai thác trong giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời làm rõ thẩm quyền, thời hạn thuê và điều kiện hưởng ưu tiên.