Sửa Luật Đầu tư: Cân nhắc bảo đảm tính thống nhất

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư gồm 3 điều, được xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về đầu tư, tháo gỡ các điểm nghẽn, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và thể chế hóa các chủ trương, định hướng mới của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 08/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài...

Theo đó, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung một số nhóm chính sách lớn nhằm tạo thuận lợi và nâng cao chất lượng, hiệu quả thu hút đầu tư. Đồng thời, đổi mới chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư theo hướng đa dạng hóa hình thức hỗ trợ, gắn với cam kết và kết quả thực hiện của nhà đầu tư, nhất là trong phát triển chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực và liên kết với các tổ chức trong nước; tăng cường cơ chế hậu kiểm và thu hồi hỗ trợ khi không thực hiện đúng cam kết.

Thống nhất với sự cần thiết phải sửa đổi luật trong bối cảnh phát triển mới, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, góp ý dự thảo, không ít ý kiến đề nghị, cân nhắc bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành.

Tham gia góp ý, đại biểu Hoàng Minh Hiếu, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An bày tỏ, tính từ đầu Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV đến nay, Luật Đầu tư đã được sửa đổi tới 16 lần (trung bình mỗi năm sửa gần 3 lần), dẫn đến hệ quả pháp luật thiếu ổn định, làm tăng chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Theo đại biểu, Chính phủ cần cân nhắc kỹ việc có nên tiếp tục duy trì mô hình Luật Đầu tư vừa là đạo luật điều chỉnh quyền tự do kinh doanh, vừa gánh chức năng là một đạo luật cấp phép dự án đầu tư hay không. Bởi, việc thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư phải xem xét đủ mọi yếu tố từ địa điểm, đất đai, quy hoạch cho đến môi trường rồi sau đó nhà đầu tư lại phải làm lại các thủ tục tương ứng theo luật chuyên ngành đã làm kéo dài thời gian và gây chồng chéo.

Về lâu dài, đại biểu đề nghị, thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư, tập trung vào quyền tự do kinh doanh và những lĩnh vực thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước, còn các vấn đề khác nên để luật chuyên ngành điều chỉnh theo nguyên tắc “một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính”.

Tham gia góp ý, đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh đã chỉ ra những điểm bất cập trực tiếp giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành được xem xét cùng kỳ họp.

Lấy ví dụ điển hình từ lĩnh vực phòng chống tác hại thuốc lá và quản lý kinh doanh rượu, đại biểu cho rằng, luật chuyên ngành là cánh cửa trước, còn tại một số điều và phụ lục của Luật Đầu tư chính là cánh cửa sau. Cửa trước đóng mà cửa sau còn mở thì hàng vẫn lọt vào.

Liên quan thuốc lá thế hệ mới, đại biểu chỉ rõ sự vênh nhau giữa dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (nghiêm cấm túi ngậm nicotine và shisha) với dự thảo Luật Đầu tư khi các sản phẩm này chưa được đưa vào danh mục cấm đồng bộ, tạo kẽ hở cho doanh nghiệp khiếu kiện và cơ quan thực thi lúng túng.

Từ đó, đại biểu kiến nghị, thiết kế lại điều luật theo hướng cấm theo nhóm sản phẩm ngay trong luật, giao Chính phủ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định thay vì để khoảng trống pháp lý.

Về quản lý kinh doanh rượu, theo đại biểu, việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (Luật số 24/2026/QH16) thông qua tháng 8/2026 đã đưa kinh doanh rượu ra khỏi Phụ lục 4 (quản lý như thực phẩm từ 01/03/2027) trong khi Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019 vẫn yêu cầu cấp phép sản xuất, mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên tạo ra nghịch lý lớn về công cụ kiểm soát an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát kỹ lưỡng, đưa ngành nghề sản xuất, kinh doanh rượu trở lại Phụ lục 4 một cách thống nhất, gắn với hậu kiểm theo rủi ro để bảo đảm không có khoảng trống pháp lý dù chỉ một tháng.

Trong khi đó, quan tâm đến điều kiện đầu tư kinh doanh, tham gia góp ý, đại biểu Đồng Ngọc Ba, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai đi sâu vào phân tích những vướng mắc xung quanh Điều 3, Điều 7 và Phụ lục 4.

Cụ thể, về việc các luật chuyên ngành hạn chế hình thức tổ chức kinh doanh (ví dụ chỉ cho thành lập doanh nghiệp, không cho phép hộ kinh doanh hoặc hợp tác xã), đại biểu cho rằng, đây thực chất là rào cản gia nhập thị trường chứ không đồng nhất với điều kiện về vốn hay nhân lực.

Vì vậy, đại biểu đề nghị, Luật Đầu tư cần đưa ra tiêu chí rõ ràng để xác định trường hợp nào được phép hạn chế hình thức tổ chức kinh doanh dựa trên tính chất hoạt động và mức độ rủi ro và không nhất thiết cứ hạn chế ở luật chuyên ngành là phải đưa tên ngành nghề đó vào Phụ lục 4.

Về vấn đề chứng chỉ hành nghề, khi nhiều ngành nghề được đưa ra khỏi Phụ lục 4 nhưng các luật chuyên ngành vẫn duy trì chứng chỉ, đại biểu đề nghị Luật Đầu tư phải phân định rõ, nếu chứng chỉ gắn với điều kiện bắt buộc doanh nghiệp phải có nhân sự sở hữu để hoạt động thì đó là điều kiện đầu tư kinh doanh, ngược lại chỉ là chứng chỉ hành nghề đơn thuần để tránh những vướng mắc điển hình như các quy định về giám định viên sở hữu trí tuệ.