Báo cáo, giải trình về dự thảo sửa đổi Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, mục tiêu duy nhất của lần sửa đổi này là tháo gỡ điểm nghẽn, đáp ứng kịp thời các yêu cầu thực tiễn về thu hút nguồn lực đầu tư trong giai đoạn mới.
Chia sẻ trước Quốc hội, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, nhu cầu tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam giai đoạn 2021 – 2025 cần tăng gấp 2 đến 2,1 lần so với giai đoạn trước. Đáng chú ý, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân thực tế mỗi năm cần đạt từ 30 đến 35 tỷ USD (chưa tính vốn đăng ký), mức tăng gấp 6 đến 8 lần so với các thời kỳ trước.
Tuy nhiên, áp lực thu hút vốn hiện nay không chỉ nằm ở bài toán số lượng, mà còn chịu tác động nặng nề từ cuộc đua khốc liệt giữa các quốc gia.
Theo Bộ trưởng, hiện nay, cạnh tranh thu hút đầu tư diễn ra vô cùng gay gắt. Lĩnh vực chúng ta ưu đãi thì các nước khác cũng ưu đãi, chúng ta cần nhà đầu tư thì họ cũng cần.
Cụ thể, ngay trong khu vực, Philippines đã chủ động tham gia các sáng kiến mới; Malaysia liên tục thiết lập các hành lang kinh tế và cạnh tranh trực diện với Việt Nam ở các mũi nhọn như: công nghiệp bán dẫn, điện tử, máy tính, viễn thông và chuyển đổi số.
Ngoài khu vực, Ấn Độ đang nổi lên như một đối thủ cạnh tranh gay gắt nhất. Với tham vọng trở thành công xưởng sản xuất thiết bị di động của thế giới, từ 5 năm trước, quốc gia này đã tung ra chính sách trợ cấp trực tiếp bằng tiền mặt từ 150 đến 180 USD cho mỗi linh kiện, thiết bị điện thoại di động được sản xuất trong nước.
Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Đầu tư là bước đi tất yếu nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Nghị quyết 21-NQ/TW về đổi mới chính sách đất đai, Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Nghị quyết 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.
Cũng theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, dự thảo luật lần này định hình lại toàn diện hệ thống chính sách ưu đãi đầu tư theo hướng thực chất và bền vững hơn.
Trọng tâm ưu tiên mới sẽ đặt vào các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số. Đáng chú ý, cơ chế thu hút FDI mới không chỉ nhìn vào dòng vốn ngoại đơn thuần, mà đặt điều kiện gắn kết với năng lực sản xuất trong nước, tạo đòn bẩy thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bộ trưởng cho biết, thay vì chỉ ưu đãi dựa trên quy mô vốn, thời gian hay ngành nghề như trước, điểm đột phá của chính sách lần này là chuyển mạnh sang kiểm soát theo kết quả đầu ra. Mọi khoản hỗ trợ, ưu đãi phải được định lượng hóa, gắn chặt với các cam kết cụ thể và có cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập.
Đặc biệt, dự thảo luật bổ sung các quy định chặt chẽ về việc chấm dứt ưu đãi hoặc thu hồi các khoản hỗ trợ nếu nhà đầu tư không đạt các chỉ tiêu cam kết hoặc vi phạm pháp luật. Quy trình này sẽ được thiết kế minh bạch, chặt chẽ nhằm vừa bảo vệ nguồn lực công, vừa hạn chế tối đa nguy cơ phát sinh khiếu kiện, tranh chấp đầu tư quốc tế (ISDS).
Song song đó, toàn bộ quy định về điều kiện thành lập, mở rộng các khu công nghiệp, khu kinh tế cũng sẽ được rà soát đồng bộ để bảo đảm tính khả thi và phù hợp với thực tiễn phát triển mới.
Cùng với những nội dung đã nêu, báo cáo về việc xúc tiến thành lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư quốc gia, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 110/2023/QH15 của Quốc hội, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Chính phủ sẽ xem xét bố trí từ nguồn tăng thu ngân sách nhà nước hàng năm để tạo nguồn lực thực thi các chính sách hỗ trợ đầu tư trực tiếp, bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế trong bối cảnh thực thi Thuế tối thiểu toàn cầu.
Cùng với việc lập Quỹ, cơ quan soạn thảo khẳng định sẽ tiếp tục hoàn thiện khung tiêu chuẩn, đơn giản hóa điều kiện tiếp cận thị trường, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường thanh tra, kiểm tra để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, giữ vững vị thế điểm đến đầu tư hấp dẫn hàng đầu của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
