Tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên họp sáng nay 02/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng bày tỏ tán thành với chủ trương tập trung ưu đãi đặc biệt cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu hay logistics quốc tế.
Tuy nhiên, theo đại biểu khoản 2 Điều 17 khi vẫn cho thấy những tồn tại khi lấy quy mô vốn và tiến độ giải ngân làm “thước đo” điều kiện đầu vào.
“Một dự án vốn lớn nhưng dựa chủ yếu vào đất đai, năng lượng và lao động giá rẻ thì chưa chắc đóng góp nhiều hơn một dự án vốn vừa phải nhưng nắm giữ công nghệ lõi, hình thành được hệ sinh thái doanh nghiệp. Đặc biệt, các dự án thiết kế chip, phần mềm, R&D – nơi tài sản chủ yếu là tri thức – rất khó đạt ngưỡng vốn khủng nếu tính theo tài sản cố định”, đại biểu phân tích.
Từ đó, đại biểu đề nghị luật phải bổ sung nguyên tắc kết hợp giữa quy mô vốn với trình độ công nghệ, giá trị gia tăng nội địa và hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Liên quan đến cơ chế cho phép áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt ngoài khu chức năng (kể cả trên đất công do xã hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý tại Điều 28), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đánh giá, đây là bước đột phá, song tiềm ẩn rủi ro rất lớn về đất đai.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị, chỉ áp dụng thủ tục này với khu đất đã có quy hoạch chi tiết 1/500 và hạ tầng kết nối; nếu có từ 2 nhà đầu tư quan tâm thì bắt buộc phải đấu giá, đấu thầu theo pháp luật về đất đai, không lựa chọn cơ học theo thứ tự nộp hồ sơ.
“Nếu dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư rất nhanh nhưng các thủ tục sau thẩm định lại trùng lặp, kéo dài nhiều năm thì không đạt mục tiêu. Rút ngắn một thủ tục mà không rút ngắn được cả chuỗi thì hiệu quả cải cách vẫn bằng không.
Do đó, cần bổ sung nguyên tắc liên thông triệt để: Kết quả thẩm định của cơ quan này thì cơ quan khác phải sử dụng lại; mỗi dự án chỉ có một cơ quan đầu mối điều phối, ấn định thời hạn giải quyết và quy trách nhiệm rõ ràng khi chậm trễ”, đại biểu góp ý.
Liên quan đến chủ trương về ưu đãi đầu tư đặc biệt, tham gia góp ý, đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên nhấn mạnh sự cần thiết của việc ràng buộc chặt chẽ các cam kết để hưởng ưu đãi.
Song, đại biểu cho rằng, dự thảo đã quy định thu hồi ưu đãi khi nhà đầu tư không thực hiện cam kết, nhưng lại chưa rõ mức độ: Đạt bao nhiêu % thì coi là hoàn thành? Vi phạm một phần thì thu hồi toàn bộ hay theo tỷ lệ?
“Một dự án công nghệ cao hưởng ưu đãi khủng nhưng không chuyển giao công nghệ, không đào tạo nhân lực và không phát triển nhà cung ứng trong nước; nếu chỉ căn cứ vào tiến độ giải ngân và sản lượng thì dự án vẫn được coi là thành công, dù lợi ích lan tỏa cho nền kinh tế là con số không”, đại biểu bày tỏ.
Để cơ chế vừa nghiêm minh vừa khả thi, đại biểu đề nghị, bổ sung quy định đánh giá cụ thể theo từng cam kết tại Điều 17 và giao Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực chất của dự án (theo khoản 4a Điều 45).
Cùng với nội dung đã nêu, để hỗ trợ doanh nghiệp nội tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, các quy định tại Điều 5 và Điều 17 của dự thảo hiện chủ yếu mới dừng ở mức “khuyến khích” công bố thông tin, chưa tạo động lực và trách nhiệm pháp lý đủ mạnh.
Theo đó, nêu thực trạng doanh nghiệp trong nước có năng lực nhưng không thể tiếp cận tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kiểm định hay kế hoạch thu mua của tập đoàn FDI, dẫn đến việc doanh nghiệp FDI tiếp tục nhập khẩu linh kiện từ chuỗi cung ứng quen thuộc ở nước ngoài. Kết quả vốn FDI và xuất khẩu tăng, nhưng doanh nghiệp nội địa vẫn đứng ngoài rìa.
Đại biểu Nguyễn Văn Huy kiến nghị, cần quy định việc hỗ trợ nâng cao năng lực nhà cung cấp nội địa thành các chỉ tiêu có thể kiểm chứng; đồng thời Chính phủ phải có cơ chế kết nối chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp đầu chuỗi, ưu tiên hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng tiêu chuẩn quản trị và chất lượng quốc tế.
