Quản lý hoạt động kinh doanh trực tuyến: Kỳ vọng từ “lá chắn” pháp lý

Trong kỷ nguyên kinh tế số, thương mại điện tử (TMĐT) đã không còn là một lựa chọn thêm thắt mà trở thành mạch máu chính của tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, sự bùng nổ của các sàn giao dịch xuyên biên giới, livestream bán hàng và các mô hình kinh doanh mới cũng kéo theo những kịch bản lừa đảo tinh vi, hàng giả, hàng nhái tràn lan. Luật Thương mại điện tử được ban hành kỳ vọng sẽ trở thành “lá chắn” pháp lý vững chắc.

Thực tế nhức nhối

Dù tốc độ tăng trưởng của TMĐT Việt Nam luôn nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực, tuy nhiên, trong suốt nhiều năm, về mặt cơ sở pháp lý, hiện nay, lĩnh vực TMĐT chỉ được điều chỉnh tập trung, chủ yếu tại 2 văn bản: Nghị định số 52/2013/NĐ-CP ngày 16/5/2013 của Chính phủ về thương mại điện tử, Nghị định 85/2021/NĐ-CP ngày 25/9/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 52/2013/NĐ-CP.

Tuy nhiên, hai văn bản đã nêu chưa đủ để điều chỉnh các vấn đề quan trọng trong thương mại điện tử. Bởi trên thực tế, sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, sự xuất hiện nhiều mô hình kinh doanh mới, đa dạng về mặt chủ thể, phức tạp về mặt bản chất đã dẫn đến các chính sách, quy định về thương mại điện tử trước đây bộc lộ một số tồn tại, hạn chế.

Thực tế, số liệu của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho thấy, trong năm 2025, lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 27.540 vụ; phát hiện, xử lý 23.402 vụ vi phạm; thu nộp ngân sách nhà nước gần 372 tỷ đồng. Đáng chú ý, vi phạm trong môi trường TMĐT tiếp tục gia tăng và diễn biến phức tạp, đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý, kiểm soát thị trường.

Đáng nói, buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, mà còn ảnh hưởng trực tiếp, lâu dài đến sức khỏe người tiêu dùng, uy tín thương hiệu của doanh nghiệp chân chính, trật tự an toàn xã hội và môi trường đầu tư – kinh doanh.

Theo thống kê của các lực lượng chức năng, trong giai đoạn 2020 - 2025, mỗi năm cả nước phát hiện và xử lý từ gần 120.000 đến hơn 190.000 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trong đó, các hành vi gian lận thương mại chiếm tỷ trọng rất lớn, từ khoảng 79% đến gần 88% tổng số vụ việc.

Đáng chú ý, số vụ việc liên quan đến hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tuy chiếm tỷ lệ thấp hơn, song tính chất ngày càng phức tạp, khó phát hiện, nhất là trên môi trường số. Nhiều vụ việc được tổ chức theo đường dây, ổ nhóm, lợi dụng mô hình doanh nghiệp, thương mại điện tử, mạng xã hội, dịch vụ chuyển phát nhanh để tiêu thụ hàng hóa vi phạm, gây khó khăn lớn cho công tác kiểm tra, kiểm soát.

Trong bối cảnh xu hướng vi phạm dịch chuyển mạnh mẽ sang môi trường số, từ sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, giao dịch đến vận chuyển, tiêu thụ hàng hóa vi phạm đều được thực hiện thông qua các nền tảng TMĐT, mạng xã hội và dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh, yêu cầu về một hành lang pháp lý đủ mạnh là vô cùng cấp thiết.

Lời giải từ “lá chắn” pháp lý mới

Luật Thương mại điện tử được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của khung pháp lý cho kinh tế số Việt Nam.

Với các quy định mới về định danh người bán, quản lý hoạt động livestream và trách nhiệm của các nền tảng trong nước cũng như xuyên biên giới, Luật được kỳ vọng không chỉ khắc phục bất cập trong quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng, mà còn tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, góp phần tăng cường bảo vệ người tiêu dùng, thúc đẩy thương mại điện tử phát triển bền vững và trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Theo Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử ngày 10/12/2025 là một bước đi chiến lược, ghi nhận thực tiễn phát triển thương mại số, đồng thời tăng cường phòng, chống gian lận và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thúc đẩy môi trường đầu tư, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp. Qua đó nhằm lành mạnh hoá và thúc đẩy TMĐT phát triển.

Còn theo bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 sẽ là một bước ngoặt rất lớn, đánh dấu sự hoàn thiện và ghi nhận đầy đủ hơn về hạ tầng pháp lý, không chỉ đối với lĩnh vực thương mại, còn đối với các hoạt động kinh doanh trên không gian mạng nói chung.

Vị này cho rằng, nếu so với các nghị định về TMĐT trước đây, có thể thấy Luật này đã mở rộng về phạm vi điều chỉnh, bao quát nhiều hoạt động và đối tượng hơn.

“Luật Thương mại điện tử sẽ điều chỉnh không chỉ các hoạt động giao dịch TMĐT, còn bao gồm cả các nền tảng hạ tầng TMĐT, cũng như các nền tảng liên quan đến nội dung thông tin số. Đây là những lĩnh vực trước đây, các nghị định đã có quy định loại trừ, nhưng trong luật lần này đều được bao quát đầy đủ. Như vậy, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh sẽ giúp khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lấn trong công tác quản lý nhà nước. Luật cũng làm rõ vấn đề về phạm vi điều chỉnh, phân tầng quản lý”, bà Hà phân tích.

Đồng thời nhấn mạnh, với cách tiếp cận vừa “siết” quản lý, vừa “mở” không gian phát triển, Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng để lập lại trật tự thị trường, ngăn chặn gian lận thương mại, đồng thời thúc đẩy thương mại điện tử Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn tới.