Khi Mỹ rút lại các cam kết về khí hậu, một phản ứng dây chuyền đã xảy ra khi nhiều nhà tài trợ và tổ chức đa phương khác cũng dao động trong cam kết, thu hẹp quy mô đầu tư.
Xu hướng này đẩy rủi ro lên cao đối với phần còn lại của thế giới, đồng thời nhấn mạnh tính cấp bách của việc thu hẹp khoảng trống tài chính cho thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu tại các nước đang phát triển.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc ngày càng nổi lên như một nhà tài trợ thay thế, chi phí thấp cho các dự án khí hậu và bền vững trên khắp Nam bán cầu.
Trọng tâm của nỗ lực này là bộ ba kênh trái phiếu phát hành bằng nhân dân tệ gồm: thị trường trái phiếu panda tại Trung Quốc; thị trường trái phiếu "dim sum" phát hành ở ngoài Trung Quốc đại lục; và thị trường trái phiếu "offshore" đặt tại các khu thương mại tự do (FTZ) của Trung Quốc.
Đà tăng trưởng của các thị trường này trong thời gian gần đây thực sự ấn tượng. Theo Wind, một nhà cung cấp dữ liệu tài chính của Trung Quốc, trong ba quý đầu năm 2025, các tổ chức nước ngoài đã huy động gần 120 tỷ nhân dân tệ (khoảng 17 tỷ USD) qua trái phiếu panda và 667 tỷ nhân dân tệ qua trái phiếu dim sum. Trong khi đó, tổng giá trị phát hành tích lũy của thị trường trái phiếu offshore FTZ đã đạt 18 tỷ USD tính đến tháng 9/2025.
Những con số này cho thấy dòng vốn quốc tế đang được huy động mạnh mẽ thông qua các kênh định danh bằng nhân dân tệ. Nhiều quốc gia đã tận dụng các thị trường này để phục vụ chiến lược phát triển bền vững của riêng mình.
Chẳng hạn, trong giai đoạn 2021- 2022, Hungary phát hành tổng cộng 3 tỷ nhân dân tệ trái phiếu panda xanh cấp quốc gia nhằm tài trợ cho các dự án năng lượng tái tạo và giao thông sạch tại Trung và Đông Âu.
Năm nay, OTP Bank trở thành tổ chức tư nhân đầu tiên của Hungary phát hành trái phiếu nhân dân tệ ở nước ngoài, huy động 900 triệu nhân dân tệ thông qua trái phiếu dim sum xanh. Tại châu Phi, Ai Cập đã phát hành trái phiếu panda bền vững trị giá 3,5 tỷ nhân dân tệ vào năm 2023, lần đầu tiên trên lục địa này với sự bảo trợ của Ngân hàng Phát triển châu Phi và Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng châu Á.
Những ví dụ này cho thấy thị trường vốn Trung Quốc có thể hỗ trợ các mục tiêu bền vững trong nước của các quốc gia khác như thế nào. Ba nền tảng nói trên tạo thành một hệ sinh thái bổ trợ cho các nhà phát hành nước ngoài, mỗi nền tảng đảm nhiệm một vai trò riêng.
Thị trường trái phiếu panda là “động cơ chủ lực” trong nước, cho phép tiếp cận trực tiếp nguồn thanh khoản dồi dào của Trung Quốc. Trong khi đó, thị trường dim sum mang lại một lựa chọn linh hoạt ở nước ngoài, đặt tại các trung tâm tài chính toàn cầu như Hong Kong và Singapore.
Bộ ba này mang đến một giải pháp phối hợp cho các bên đi vay ở khu vực Nam bán cầu. Trái phiếu panda phù hợp với các dự án quy mô lớn như trang trại điện mặt trời hay nhà máy xử lý nước thải; trái phiếu dim sum đáp ứng cả nhu cầu vốn dài hạn lẫn những yêu cầu cấp bách, ngắn hạn như lắp đặt năng lượng tái tạo hoặc tăng cường khả năng chống chịu thiên tai; còn trái phiếu FTZ hỗ trợ các dự án hợp tác xuyên biên giới.
Các kênh này đang dẫn dòng đầu tư Nam - Nam vào những lĩnh vực khí hậu mà tài chính truyền thống đã rút lui, đồng thời thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ và khuyến khích phát triển bền vững.
Trong khi nguồn vốn tư nhân dựa trên đồng USD thường né tránh các dự án khí hậu tại nhiều nước đang phát triển do lo ngại rủi ro và yêu cầu lợi suất cao, thì trái phiếu định danh bằng nhân dân tệ mang lại một lựa chọn chi phí thấp hơn, nhờ môi trường lãi suất duy trì ở mức thấp tại Trung Quốc.
Trước những lợi thế đó, một nghiên cứu chung của Viện Tài chính và Bền vững cùng Sáng kiến Trái phiếu Khí hậu đã kêu gọi các biện pháp cụ thể nhằm khai mở kênh này và bảo đảm nguồn tài chính xanh cho Nam bán cầu.
Các khuyến nghị chính bao gồm: thu hẹp khoảng cách xếp hạng tín nhiệm đối với các quốc gia nhỏ và thu nhập thấp thông qua bảo lãnh một phần của các ngân hàng phát triển đa phương; khuyến khích các quỹ tài sản quốc gia tại Trung Quốc đại lục và Hong Kong tăng thanh khoản và phát tín hiệu ủng hộ bằng các thương vụ mua chiến lược; đồng thời hài hòa các tiêu chuẩn xanh thông qua những công cụ như bộ phân loại chung đa khu vực pháp lý nhằm thu hút nhà đầu tư toàn cầu.
Giới chuyên gia nhận định, nhiệm vụ trước mắt là huy động các lực lượng tài chính toàn cầu đứng sau những nền tảng này, biến chúng thành những “xa lộ” dễ tiếp cận cho dòng vốn hướng tới khí hậu.
Điều đó không chỉ giúp giảm áp lực thiếu hụt tài chính khí hậu, mà quan trọng hơn, còn trao cho các quốc gia ở Nam bán cầu quyền chủ động và nhiều lựa chọn hơn trong việc định hình tương lai năng lượng của chính mình.
