Dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, thực tế cho thấy các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp, tồn tại dai dẳng, thậm chí ngày càng tinh vi,...
Chính phủ vừa ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026, yêu cầu triển khai đợt cao điểm trên phạm vi toàn quốc nhằm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, diễn ra từ ngày 07/5 đến hết ngày 30/5/2026.
Mở cao điểm
Theo đó, tại Công điện, Chính phủ nêu rõ, thời gian qua, các lực lượng chức năng đã đạt nhiều kết quả tích cực trong phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn diễn biến phức tạp tại nhiều lĩnh vực và địa phương, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh và quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
Trước thực tế đã nêu, tại Công điện số 38/CĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các lực lượng chức năng trên toàn quốc tập trung nguồn lực, triển khai ngay các biện pháp đấu tranh, xử lý vi phạm với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.
Bộ Công an giữ vai trò chủ trì trong việc xác minh, điều tra, khởi tố các vụ án nghiêm trọng liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý. Đồng thời, tập trung triệt phá các website vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn, đặc biệt là các nền tảng cung cấp trái phép phim, âm nhạc, chương trình truyền hình và trò chơi điện tử.
Bộ Quốc phòng chỉ đạo lực lượng biên phòng, cảnh sát biển phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan nhằm kiểm soát, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa, nhất là tại khu vực biên giới và trên biển.
Một trong những trọng tâm của đợt cao điểm là xử lý hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Bộ Công Thương và UBND các tỉnh, thành phố được giao chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, với yêu cầu số vụ xử lý phải tăng tối thiểu 20% so với cùng kỳ tháng 5/2025.
Bộ Tài chính chỉ đạo lực lượng hải quan siết chặt kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu, chủ động tạm dừng thông quan đối với các lô hàng có dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm số vụ xử lý tăng ít nhất 20%.
Trong khi đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tập trung kiểm tra việc chấp hành quy định về bản quyền phần mềm tại doanh nghiệp; đồng thời xử lý nghiêm các vi phạm liên quan đến phim, âm nhạc, truyền hình và trò chơi điện tử trên môi trường mạng, cũng với chỉ tiêu tăng tối thiểu 20% số vụ việc được xử lý.
Đáng nói, Thủ tướng đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao đẩy mạnh hoạt động kiểm sát, truy tố, xét xử các vụ án sở hữu trí tuệ, bảo đảm nghiêm minh, có tính răn đe, đồng thời lựa chọn các vụ án điển hình để xử lý.
Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả được giao tăng cường điều phối liên ngành, kiểm tra, đôn đốc và xử lý các vụ việc trọng điểm, phức tạp… sau khi kết thúc đợt cao điểm, các bộ, ngành và địa phương sẽ tiến hành rà soát, đánh giá kết quả thực hiện, từ đó tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả các giải pháp đã triển khai.
Mục tiêu lâu dài của Công điện này là đưa công tác đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trở thành nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, có trọng tâm, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp, người dân và xây dựng môi trường kinh doanh bền vững.
Cơ quan chức năng lập tức vào cuộc
Ngay sau khi công điện được ban hành, ngày 6/5/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn khẩn số 15923/CHQ-ĐTCBL yêu cầu các đơn vị toàn ngành, gồm các chi cục hải quan khu vực, Chi cục Điều tra chống buôn lậu và Ban Giám sát quản lý về hải quan, triển khai đồng bộ các giải pháp tăng cường kiểm soát chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Tại văn bản này, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng hải quan không chỉ là kiểm soát thông thường mà phải chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý từ sớm, từ xa các hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, công văn quán triệt thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ tại Chính phủ Việt Nam, đặc biệt là Nghị quyết 397/NQ-CP và Chỉ thị 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đó, một trong những yêu cầu trọng tâm là lực lượng hải quan phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, tăng cường kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu, chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có căn cứ rõ ràng là hàng giả mạo về sở hữu trí tuệ.
Chỉ tiêu cụ thể được giao là bảo đảm số vụ việc tạm dừng thông quan và xử lý vi phạm tăng ít nhất 20% so với tháng 5/2025. Đây được xem là thước đo trực tiếp đối với hiệu quả thực thi trong đợt cao điểm.
Bên cạnh những nội dung đã nêu, tại văn bản này, đối với các Chi cục Hải quan khu vực, Cục Hải quan yêu cầu tập trung rà soát địa bàn, xác định tuyến, mặt hàng trọng điểm để tăng cường kiểm tra, kiểm soát. Các lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao phải được kiểm tra thực tế, áp dụng đầy đủ quy trình tạm dừng làm thủ tục hải quan theo quy định.
Đặc biệt, Công văn nhấn mạnh, việc kiểm soát các nhóm hàng tiêu dùng, hàng gia công sản xuất xuất khẩu và các mặt hàng có nguy cơ cao bị lợi dụng làm giả nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp. Một số mặt hàng cụ thể được lưu ý như thiết bị gia dụng, sản phẩm tiêu dùng nhanh, nông sản, giống cây trồng.
Không chỉ có vậy, một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu tăng cường kiểm soát đối với hàng hóa quá cảnh, lĩnh vực lâu nay tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Theo đó, các đơn vị phải đẩy mạnh phân tích thông tin trước khi hàng đến, tập trung vào các tuyến vận chuyển trọng điểm, doanh nghiệp mới thành lập hoặc có dấu hiệu bất thường. Cơ chế phối hợp giữa hải quan cửa khẩu nhập và cửa khẩu xuất cũng được yêu cầu thiết lập chặt chẽ nhằm giám sát toàn bộ hành trình của hàng hóa quá cảnh, ngăn chặn tình trạng lợi dụng để trung chuyển hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Ngoài ra, công tác phối hợp liên ngành được đặt ra với yêu cầu cao hơn. Lực lượng hải quan phải chủ động trao đổi thông tin với các cơ quan như công an, biên phòng, quản lý thị trường, cơ quan khoa học và công nghệ để nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.
Đối với Chi cục Điều tra chống buôn lậu, nhiệm vụ trọng tâm là trực tiếp điều tra các vụ án, chuyên án lớn, có tính chất phức tạp, phạm vi ảnh hưởng rộng. Đồng thời, đơn vị này phải tăng cường thu thập, phân tích thông tin nghiệp vụ, dự báo phương thức, thủ đoạn buôn lậu, gian lận thương mại liên quan đến hàng giả và xâm phạm sở hữu trí tuệ…
Có thể thấy, trong bối cảnh nguy cơ gian lận xuất xứ, giả mạo nhãn hiệu và trung chuyển hàng hóa bất hợp pháp gia tăng, vai trò của lực lượng hải quan càng trở nên then chốt trong việc bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, không chỉ dừng ở kiểm soát, yêu cầu nâng cao năng lực thực thi, tăng cường phối hợp và áp dụng quản trị rủi ro đang đặt ra một bước chuyển mới đối với toàn ngành nhằm góp phần cải thiện đánh giá quốc tế về môi trường bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
